Rasulullah’ın İlk Evliliği

Rasulullah Muhammed'in (sav) ilk hanımı Hadice ile yaptığı evlilik, sadece iki insanın hayatını birleştiren bir nikâh değil; aynı zamanda İslâm tarihinde örnek alınacak bir aile modelinin başlangıcıdır. Bu evlilik, sevgi, sadakat, güven, fedakârlık ve karşılıklı saygı üzerine kurulmuş; yaklaşık yirmi beş yıl boyunca tek eşli olarak devam etmiş ve vahyin ilk yıllarında İslâm davetinin en güçlü dayanaklarından biri olmuştur. Kur'ân-ı Kerîm'de evliliğin temel gayesi şu ayette veciz biçimde ifade edilir: "Kendileriyle huzur bulmanız için size kendi cinsinizden onlarla mutlu olacağınız eşler yaratması, aranıza her iki cinsin karşılıklı olarak kalplerinde sevgi şefkat ve merhamet yerleştirmiş olması O'nun varlığını kanıtlayan ayetlerindendir." (er-Rûm 30/21) Bu ayette geçen "meveddet" (sevgi, şefkat) ve "rahmet" (merhamet) kavramları, Hz. Peygamber ile Hz. Hadice'nin aile hayatında en mükemmel şekliyle tezahür etmiştir. Rasûlullah (sav) risaletle görevlendirildiğinde kendisine ilk inanan, onu teskin eden, malıyla ve canıyla destekleyen kişi ilk hanımı Hz. Hadice (r.anha) olmuştur. Dolayısıyla Hz. Hadice ile yapılan evlilik, yalnızca biyografik ve biyolojik bir hadise olarak değil, İslâm aile hukukunun ve Müslüman aile ahlâkının ilk uygulama örneği olarak değerlendirilmelidir.

Hadice bint Huveylid b. Esed b. Abdüluzzâ b. Kusay el-Kureşiyye el-Esediyye'dir. Babası Huveylid b. Esed, annesi Fatıma bint Zâide her iki taraftan da Kureyş'in en itibarlı ailelerinden gelmekteydi. Soyu Kusay İbn Kilâb'da Hz. Peygamber'in nesebiyle birleşmektedir. İbn Sa'd'ın naklettiğine göre Mekke'de "et-Tâhire" (temiz kadın) lakabıyla tanınıyordu. Cahiliye döneminin ahlâkî bozulmalarından uzak durmuş, doğruluğu ve iffetiyle temayüz etmişti. Bu sebeple ticaret çevrelerinde büyük güven kazanmıştı. Mekke'nin en zengin tüccarlarından biri olarak Şam, Yemen ve Bahreyn'e ticaret kervanları gönderiyor, sermayesini güvenilir kimseler eliyle işletiyordu.

Rasulullah'ın (sav) Şam ticaretinden büyük bir başarıyla dönmesi ve Meysere'nin onun dürüstlüğünü, emanete riayetini ve üstün ahlâkını anlatması üzerine Hadice'nin ona duyduğu güven daha da arttı. Bu güven, zamanla onunla bir aile kurma düşüncesine dönüştü.

İslâm tarihçilerinin çoğunluğuna göre Hadice, bu düşüncesini önce yakın arkadaşı Nefîse bint Münye/ Müneyye ile paylaştı. Nefîse, Muhammed ile görüşerek evlenmeyi düşünüp düşünmeyeceğini sordu. Allah Resûlü, maddî imkânlarının yetersiz olduğunu söyleyince Nefîse, evlenmek isteyen kişinin Hadice olduğunu ifade etti. Bu teklif karşısında Hz. Muhammed, amcalarıyla görüştü. Aile büyüklerinin uygun görmesi üzerine evlilik hazırlıkları başladı. Böylece karşılıklı rıza, ailelerin onayı ve toplumun bilgisi dâhilinde örnek bir evlilik gerçekleşti.

Burada dikkat çekici olan husus, bu evliliğin servet veya kabile üstünlüğü üzerine değil; güven, güzel ahlâk ve karşılıklı saygı üzerine kurulmuş olmasıdır. Daha risalet görevi ile görevlendirilmeden önce Allah Rasûlü'nün en büyük sermayesi dürüstlüğü olmuştu. Taraflar anlaşmış ve sıra istemeye ve nikah akdine gelmişti: Nikâh merasimi, dönemin Arap toplumunda geçerli olan usullere uygun şekilde aile büyüklerinin katılımıyla gerçekleştirildi.

Rasulullah'a amcası Ebû Tâlib, Hadice tarafına ise amcası Amr İbn Esed temsilcilik etti. Nikâhta Ebû Tâlib'in yaptığı konuşma, İslâm öncesi Arap hitabetinin en güzel örneklerinden biri kabul edilir. O konuşmada Ebu Talib özetle şöyle demişti: "Ey Kureyş'in en şerefli boylarından biri olan Esedoğulları, biz Hâşimoğulları olarak da Kureyş'in eşrafından olduğumuz malumdur. Size güzel bir taleple geldik. Yeğenim Muhammed'in üstün ahlâkını biliyor onun mal bakımından zengin olmasa da şeref, doğruluk ve fazilet bakımından Kureyş'in en seçkin gençlerinden biri olduğunu hepimiz bütün Kureyş boyları olarak çok iyi biliyoruz. Kızınız Hadice binti Huveylid'i yeğenim Muhammed'e istiyoruz, ne buyursunuz?" Bunun üzerine Hadice'nin amcası Amr İbn Esed: "talebinize icabet ettik" deyince nikah akdine geçildi. Nikâhın şahitler huzurunda kıyılması ve aile büyüklerinin hazır bulunması, evliliğin toplum önünde ilan edilmesine verilen önemi göstermektedir.

Mehir tesbitine gelince; İslâm hukukunda mehir, evliliğin bir bedeli değil; kadına verilen bir hak ve evlilik akdinin bir gereğidir. Rasulullah'ın Hadice ile evliliğinde de mehir verilmiştir. Kaynaklarda mehir miktarı konusunda farklı bilgiler bulunmaktadır. En yaygın bilgiye göre Rasulullah Muhammed, Hz. Hadice'ye on iki buçuk ukiyye gümüş karşılığı bir mehirden söz edilir.

Burada önemli olan mehirin miktarı değil, onun kadının şahsî hakkı olarak kabul edilmiş olmasıdır. İslâm, kadını alınıp satılan bir eşya olmaktan çıkararak, evlilikte ekonomik güvenceye sahip bağımsız bir şahsiyet olarak değerlendirmiştir. Hz. Hadice ise son derece varlıklı bir hanım olmasına rağmen, bu evliliği hiçbir zaman mal ve servet ekseninde değerlendirmemiştir. O, Allah Resûlü'nün dürüstlüğünü ve yüksek ahlâkını bütün dünya servetine tercih etmiştir.

Nikâhtan sonra düğün yapıldı ve akraba ile dostlara yemek ikram edildi. O dönemde düğünlerin en önemli unsurlarından biri, misafirlere yemek verilmesiydi. Buna velîme denilirdi.

Rasulullah'ın sonraki yıllarda yaptığı evliliklerde de velîmeye büyük önem verdiği görülmektedir. Hatta Abdurrahman İbn Avf evlendiğinde ona:

"Bir koyun ile de olsa velîme (bir düğün yemeği) ver." buyurmuş, böylece evliliğin toplum içinde duyurulmasını ve sevinçlerin paylaşılmasını tavsiye etmiştir.

Hz. Hadice ile yapılan evlilikte de ailelerin ve yakın çevrenin katıldığı mütevazi fakat samimi bir düğün merasiminin gerçekleştirildiği anlaşılmaktadır. Gösterişten uzak olan bu düğün, sevgi ve bereket üzerine kurulan bir yuvanın başlangıcı olmuştur.

Nikâhtan sonra Hz. Muhammed, Hz. Hadice'nin evine yerleşti. Bu ev, ileride insanlık tarihinin en büyük inkılâbının başlayacağı mekân olacaktı.

İlk vahiy bu evde yaşanacak, Cebrâil'in getirdiği ilâhî mesaj ilk defa bu evde okunup dinlenecek, ilk Müslümanlar burada namaz kılacak ve İslâm'ın ilk aile mektebi burada kurulacaktı.

Bu ev, sadece taş ve kerpiçten yapılmış bir bina değildi. İçinde güvenin, sadakatin, fedakârlığın ve sevginin hâkim olduğu örnek bir aile yuvasıydı.

Hz. Hadice'nin bütün serveti, zamanla İslâm davasının hizmetine sunuldu. Allah Resûlü de hiçbir zaman bu serveti şahsî yaşantısı için kullanmadı. Kazanılan her şey Allah yolunda harcandı.

Hz. Peygamber ile Hz. Hadice'nin evliliği yaklaşık yirmi beş yıl sürdü. Bu süre içinde Allah Resûlü, Hz. Hadice'nin sağlığında başka hiçbir kadınla evlenmedi. Bu durum, onların aile bağlarının ne kadar güçlü olduğunu göstermektedir. Bu evlilikten Kasım, Zeyneb, Rukiyye, Ümmü Gülsûm, Fâtıma ve Abdullah dünyaya geldi. Çocuklarının terbiyesiyle yakından ilgilenen Hz. Hadice; evini sevgi, merhamet ve huzurun hâkim olduğu bir yuvaya dönüştürdü.

Rasululllah'a Risalet geldikten sonra Hz. Hadice, ilk iman eden kişi oldu. Hira'dan heyecan içinde dönen Allah Resûlü'nü teskin eden, "Allah seni asla utandırmaz." diyerek ona güven veren ilk kişi de oydu. Bu destek, sadece bir eşin tesellisi değil; nübüvvet yolculuğunun ilk omuz verişiydi.

Hz. Âişe validemizin naklettiği hatıralar, Allah Resûlü'nün Hz. Hadice'yi vefatından sonra da büyük bir vefa ile andığını göstermektedir. Onun adına kurban keser, dostlarına hediyeler gönderir ve "Hadice'nin dostlarını sevmek de Hadice'ye vefanın bir parçasıdır." anlamına gelen davranışlar sergilerdi.

Yirmi beş yıllık bu evlilik, sevginin sadece gençlik yıllarının heyecanı olmadığını; güven, sadakat, fedakârlık ve ortak ideal üzerine kurulan bir hayat arkadaşlığının en güzel örneğini oluşturmuştur. Bugün İslâm aile hukukundan söz edilirken, bunun ilk ve en mükemmel uygulaması olarak Hz. Muhammed ile Hz. Hadice'nin yuvası gösterilmektedir.

Günümüz Aileleri İçin Çıkarılacak Dersler

Rasulullah Muhammed (sav) ile müminlerin annesi Hadice'nin evliliği, İslâm tarihinde kurulan ilk Müslüman aile olmasının yanında, bütün çağlara örnek olacak temel ilkeleri de içinde barındırmaktadır. Bu evlilik mutluluğun servet, güzellik veya sosyal statü ile değil; iman, ahlâk, güven ve fedakârlıkla inşa edildiğini göstermektedir.

Zira evliliğin temeli güvendir. Hz. Hadice'yi Allah Resûlü'ne yönelten en önemli sebep onun dürüstlüğüydü. Henüz risaletle görevlendirilmeden önce "el-Emîn" diye tanınması, aile hayatının en sağlam temelinin güven olduğunu göstermektedir. Güvenin bulunmadığı yerde sevgi zayıflar, sevginin zayıfladığı yerde ise aile huzuru kalmaz. Kur'ân-ı Kerîm, müminleri emanetlere riayet etmeye çağırırken (el-Mü'minûn 23/8), bu ilke aile hayatını da kuşatmaktadır. Eşlerin birbirlerine karşı güvenilir olmaları, sağlam bir yuvanın vazgeçilmez şartıdır.

Evlilik menfaat ortaklığı değil, hayat ortaklığıdır. Hz. Hadice Mekke'nin en zengin hanımlarından biriydi; Hz. Muhammed ise bir servete sahip değildi. Buna rağmen bu evlilikte belirleyici olan mal değil, ahlâk oldu. Bugün evliliklerin yalnız ekonomik ölçülerle değerlendirilmesi, birçok aileyi daha başlangıçta yanlış bir zemine sürüklemektedir. Maddî imkânlar önemlidir; ancak huzurun asıl kaynağı karşılıklı sevgi, saygı ve ortak değerlerdir.

Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurur: "Size kendi cinsinizden, kendileriyle huzur bulacağınız eşler yaratması ve aranıza sevgi ile merhamet koyması O'nun varlığının delillerindendir." (er-Rûm 30/21)

Bu ayet, evliliğin hedefinin sadece birlikte yaşamak değil; sekînet (huzur), meveddet (sevgi) ve rahmet (merhamet) üzerine bir aile kurmak olduğunu ortaya koymaktadır. Aile hayatında eşler, birbirlerinin eksiklerini büyüten değil; güçlü yönlerini ortaya çıkaran eşler olmalıdır. Evlilik, yalnız sevinçlerin değil; sıkıntıların da birlikte omuzlandığı bir yol arkadaşlığıdır.

Ortak bir ideal aileyi güçlendirir. Hz. Hadice, sadece eşine değil; onun insanlığa getirdiği ilâhî davaya da bütün varlığıyla destek olmuştur. Malını, zamanını ve imkânlarını Allah yolunda harcamış; en zor günlerde bile bu desteğini sürdürmüştür. Bir aileyi ayakta tutan unsurlardan biri de ortak bir hedefe sahip olmaktır. İbadet, ilim, hayır hizmetleri ve güzel nesiller yetiştirme gayesi, aile fertlerini birbirine daha güçlü bağlar.

Vefa evliliğin en güzel meyvesidir. Allah Resûlü'nün Hz. Hadice'ye olan sevgisi, onun vefatından sonra da devam etmiştir. İsmi anıldığında onu hayırla yâd etmiş, dostlarına ikramda bulunmuş ve onun hatırasını daima yaşatmıştır. Bu davranış, evliliğin sadece birlikte geçirilen yıllardan ibaret olmadığını; vefanın sevgiyi kalıcı hâle getirdiğini göstermektedir.

Günümüz Müslüman ailesi, huzur arıyorsa bu yuvaya yeniden bakmalıdır. Çünkü bu ev, yalnız Mekke'de kurulmuş bir aile değil; kıyamete kadar bütün müminlere yol gösterecek bir "rahmet mektebi"dir. İşte Rasulullah Muhammed (sav) ile Hz. Hadice'nin yirmi beş yıl süren evliliği, İslâm aile modelinin ilk ve en mükemmel örneğidir. Bu evlilikte güven vardır, sadakat vardır, fedakârlık vardır, ortak ideal vardır, en önemlisi de Allah rızasını merkeze alan bir hayat anlayışı vardır.

Ahmet Ağırakça