Hangi insan hayır getirir?

Her kabilenin, milletin, dinin, devletin, kültürün, medeniyetin bir "ideal insan" tanımı vardır. Örgün ve yaygın eğitim kadroları, kurumları; o insan tipini yetiştirmeye odaklanır. Ancak sonunda yetişmiş insanın kimi "hayır", kimi "şer" getirir. Hayır, her türlü "iyilik"; şer ise her türlü "kötülük" anlamına gelir.

Hayatın ana unsuru insansa ve o bozulunca her şey bozuluyor, o düzelince her şey düzeliyorsa; tüm ilişkiler, işler, işleyişler onun tercihlerine göre oluşuyor, gelişiyor, şekil alıyorsa; sorulması gereken bir temel soru vardır. Verilecek cevaplar ile doğuracağı sonuçlar; tüm dünyayı ve insanlık alemini kapsama alanı içine alır.

Hangi insan, kendisi ile birlikte yakın ve uzak çevresine hayır getirir? Yeryüzünü ateşe ve kana bulayan vahşet salgınına kimler son verir? Aslında her insan, özel ve güzel yaratılmıştır. Her birine, iyilik ile kötülük arasında tercih yapıp ona göre yaşama hakkı tanınmıştır.

Genel olarak iki insan tipinden söz edebiliriz. Birini, hakkı ve hakikati bilip kabul ederek ona göre yaşayan "kamil insan"; diğerini, hakkı ve hakikati bilmeyip inkar ederek ona göre yaşayan "cahil insan" diye özetleyebiliriz.

Birincisi, dünyayı "cennet" diyarı haline getirecek iyiliklerin teminatıdır. İkincisi, yeryüzünü "cehennem" diyarına dönüştürecek kötülüklerin kaynağıdır. Kamil insan yeryüzünü tarumar etmek için değil imar etmek için gönderildiğine inanır. Allah'ın kulu ve halifesi olarak O'nun yoktan var ettiği herkesi ve her şeyi korumaya, gözetmeye odaklanır.

Sözü doğru söyler, işi güzel yapar. Malumatı marifete dönüştürür, yaşadığı çevre ve ortama değer katar. Yaratılanı, Yaratan'dan ötürü sever. Herkes ve her şey adına faydayı sağlamak, zararı engellemek için gayret eder.

İyiliği yapar ve yaptırır, kötülüğe gücü-imkanı nispetinde karşı çıkar. Hayat boyu, teri de kanı da akacaksa bunun için akar. Çünkü, insanların en kamili ve peygamberlerin en faziletlisi olan Hz. Muhammed (SAV) "İnsanların en hayırlısı, onlara faydalı olandır" demiştir. Kötülere ve kötülüklere elimizle, dilimizle, kalbimizle karşı koymamızı tembihlemiştir.

Onun için adaleti tesis etmeye, zulmü engellemeye çalışır. Mazlumun yanında yer alır, zalime karşı savaşır. Hak ile halk arasında köprü vazifesi görür. Hz. Ömer misali "Fırat kenarında bir kuzuyu kurt yese, onun hesabı benden sorulur" diye düşünür.

Mevlana'nın deyimiyle "Başkalarını aydınlatmak için kendisini yakan mum gibidir". Güzel ahlak sahibidir, huzurun ve güvenin bekçisi olarak bilinir. Hz. İbrahim gibi hakkı hakim kılmak için ateşe atılmayı göze alır. Hak da ona sahip çıkar, közü güle dönüştürüp yanmaktan kurtarır.

Kimseyi kandırmaz, işlerinde ve ilişkilerinde hile yapmaz. Yetimi, yoksulu gözetir; komşusu açken kendisi tok yatmaz. İlmini imana, imanını amele, amelini tavra dönüştürür. Aklını, ruhunu, bedenini kulluk çizgisinde buluşturur.

Kazaları ve belaları sabırla, unutkanlığı zikirle, nankörlüğü şükürle, isyanı itaatle, cimriliği cömertlikle, bencilliği fedakarlıkla, şüpheyi tahkikle, riyayı ihlasla, kibri tevazuyla, günahları tövbeyle, gafleti tefekkürle, ihaneti sadakatle bertaraf eder. En'am suresi ayet 162'yi esas alarak; "Benim her şeyim ve her işim, alemlerin rabbi olan Allah içindir" der.

Tamamlanmış hali İslam olan tevhid dinlerinin insan modelidir. Bulunduğu her yere iyilik, güzellik getirir. Herkes için huzurlu ve güvenli olmayan bir dünyanın, hiç kimse için huzurlu ve güvenli olmayacağına inanır. Gönül bahçesinde; cennet diyarının fideleri, fidanları vardır.

Cahil insan, vahşi hayvanlar gibidir. Herkesi, her şeyi yakalayıp yiyeceği av gibi görür ve onu elde etmek için her türlü kötülüğü yapabilir. Hayatının merkezinde, kendi nefsi ve arzuları vardır. Aklı, ruhu, bedeni; hırsızlığa, yolsuzluğa, haksızlığa, azgınlığa, sapkınlığa, ahlaksızlığa ayarlıdır.

Yalanı hüner, kandırmayı marifet bilir. Çok yüzlüdür; bukalemun gibi çevreye, ortama, muhataba göre kılık değiştirir. Sabit değerleri, oturmuş kimliği ve kişiliği yoktur. Kişisel çıkarları kimi, neyi gerektiriyorsa o olur.

Yakmaktan, yıkmaktan, yok etmekten çekinmez. Masasını, kasasını büyütmekten başka anlam ve değer bilmez.Tüketiciyse en ucuza almayı, üreticiyse en pahalıya satmayı hedef alır. Bedava mezar bulsa yatar, eşeği boyayıp sahibine satar, en olumsuz şartlar altında bile en yüksek faydayı sağlamaya odaklanır.

Haram, helal ayırımı; sevap, günah algısı; iyilik, yardım kaygısı yoktur. Yetimin aç, yoksulun açık olduğu yerde; onun sırtı pek, karnı toktur. Fırsatçıdır, her türlü felaketi ticarete dönüştürür. Malını almak için insanları, mirasına konmak için annesini-babasını, gözünü kırpmadan öldürür.

İnsanı ilahlaştıran, maddeyi tabulaştıran, dinsizlik dinini meşrulaştıran beşeri düzenlerin insan modelidir. Gittiği her yere acı, sancı, zulüm, ölüm, cehalet, felaket getirir.

İnsanlık alemi, her dönemde, bir yol ayrımında olmuştur. İyilik ile kötülük, hayır ile şer, sevap ile günah, hak ile batıl arasında tercih yapma durumunda kalmıştır. Bugün de temel sorunumuz budur. Kamil insan yetiştirirsek dünyamız cennet bahçesi, cahil insan yetiştirirsek cehennem çukuru olur.

Zekeriya Erdim