Osmanlı’nın alim şairlerinden Nev’i'nin ilimle harmanlanan şiirleri

16. yüzyıl Osmanlı edebiyatının altın çağını yaşadığı bir dönemdi. Baki, Fuzuli, Hayali, Bağdatlı Ruhi gibi şairlerin yer aldığı bu dönemde sade dilli ve samimi duygulu gazelleriyle alim bir şair vardı: Nev'i... Bahsi geçen edebiyatımızda iz bırakmış şairlerin yanında Nev'i kendi has nitelikleriyle ayrı bir konumdaydı. Divan şiirinin kendi sesini yakalayarak zirveye ulaştığı bir dönemde Nev'i'nin bu edebiyata yaptığı katkılar azımsanamazdı. (x) Baki kimdir? (x) Hayali kimdir? (x) Bağdatlı Ruhi kimdir? (x) Fuzuli kimdir? Ünlü şairin hayatına yakından bakacak olursak köklü bir aileden geldiğine şahitlik ederiz. Asıl adı Yahya olan Malkara doğumlu şair, anne tarafından meşhur Muhammediyye isimli eserin yazarı Yazıcıoğlu Mehmed'in soyundan gelir. (x) Yazıcıoğlu Mehmet: Daha çok Muhammediyye adlı eseriyle tanınan Osmanlı mutasavvıf şairi. Ömrü ilim irfanla geçen Nev'i'nin bu yolculuğu, çocukluğunda babasından aldığı tasavvuf dersleriyle başladı. Gençliğinde ilim uğruna İstanbul'a gelen Nev'i, dönemin iki önemli alimi Karamanî Ahîzâde Ahmed Efendi'nin Dâvud Paşa Medresesi'nde ve Mehmed Efendi'nin Sahn-ı Seman'daki derslerine devam etti. (x) Karamanî Ahîzâde Ahmed Efendi: Celvetiye tarikatının önde gelen şeyhlerindendi. İstanbul'a geldiğinde ise onu büyük bir sürpriz bekliyordu. Başta Baki olmak üzere devrin önemli şairleriyle arkadaşlık kurdu. Bu arkadaşlık Nev'i'nin hayatının dönüm noktalarından biri oldu. (x) Şairlerin sultanı Baki'nin beyitleri ve anlamları Edebiyatımızda sultanü'ş şuara olarak adlandırılan Baki ve Nev'i gayet samimi iki dosttu. Bu dostluk ilerleyen yıllarda sanatlarında benzerliği de ortaya çıkarmıştı. Fuat Köprülü Edebiyat Araştırmaları isimli eserinde ikilinin dostluğunun kimi zaman tatlı bir rekabete dayandığını da ileri sürer. (x) Fuat Köprülü: Türk edebiyatı tarihçiliğinin ilmî kurucusu, Türkoloji'de yeni ufuklar açmış ilim otoritesi, edip, yazar, siyaset ve devlet adamı. Nev'i, İstanbul'da dönemin önemli ilim adamlarının yetiştiği merkezlere katıldı. Kınalızade Tezkiresi'nde yer aldığı gibi âdeta Kur'an-ı Kerim'de geçen 'Ey Yahya, Kitab'a sımsıkı sarıl!' Meryem Suresi, 12. ayetine cevap verircesine ilme sarıldı. (x) Meryem Suresi'nin 12. ayetini dinlemek ve tefsirini okumak için tıklayınız Hocalarının ilgi ve takdirini kazanan Nev'i önemli yerlere geldi. Hocası Ahizade Mehmet Efendi'nin tayiniyle Süleymaniye Medresesi'ne mülâzım oldu. Ve hayatı boyunca pek çok medresede müderrislik yaptı. (x) Mülazım: Medrese tahsilini bitirip icazet alan. Osmanlı'da çok itibarlı konum olan Sahn-ı Seman hocalığına kadar yükseldi. Nev'i müderrisliğin yanında çeşitli görevlerde de yer aldı. Bunlardan biri Üçüncü Murâd tarafından görevlendirildiği Bağdat kadılığıydı. Fakat Üçüncü Murad kararında bir değişiklik yapmış ve Nev'i'yi Şehzade Mustafa'ya hoca olarak tayin etmişti. Şehzade Bayezid'in katline kimler sebep oldu? Sultanlar tarafından büyük bir hürmet gösterilen Nev'i, Sultan Murâd'ın için çok kıymetli bir alimdi. Sultan, Nev'i geldiği zaman ayağa kalkar ve şairle şiir sohbetlerinde bulunurdu. Nev'i Divanı'nda Sultan Murad'ın kendisine hürmetini şu şekilde anlatır: 'Niçe gündür ki bir dem sohbetine iştiyâkum var Şehzade eğitiminden sonra saray hocalığı yapan Nev'i'ye, yaşamının son zamanlarında kazasker emekli maaşı tayin edilmişti. 24 Haziran 1599 tarihinde vefat eden ünlü şair Şeyh Şaban Efendi'nin yanına defnedilmiş ve arkasında hayırla yad edilen bir isim bırakmıştı. Şeyh Şaban Efendi: Halvetiyye-Şâbâniyye tarikatının kurucusu. Hürmet edilen bir alim olan Nev'i yaşamı boyunca sultandan başka hiç kimseden hediye kabul etmemişti. Dünya nimetlerine önem vermeyen şair, bütün servetini ihtiyaç sahiplerine dağıttı. Hiçbir mal varlığı olmadan bu dünyadan göçen şaire Sultan Murad son hediyesini vermiş ve cenaze masrafları padişah tarafından karşılanmıştı. Vefatının ardından şu tarihler düşürüldü: 'Yerün Cennet ola Nev'î Efendi' (Manastırlı Keşfî) 'Adem gülzârını cây itdi Nev'î' (Vahdet-i Bağdâdi) Nev'i döneminde iz bırakmış önemli bir şairdi. Klasik edebiyatta şairlerin tanıtıldığı eserler olan tezkirelerde bütün tezkire yazarları Nev'i hakkında olumlu değerlendirmeler kaydeder. Âşık Çelebi Meşâ'irü'ş-Şu'arâ'da Nev'i'nin kemal vasıflarını öne çıkarır. Aşık Çeleb'ye ilim ve fen şairin bütün hayatını kuşatmıştır. 'Yek fen degüldür, mütenevvi'dür' şeklinde tanımlar. Şairlere dair bir tezkire: Meşairü'ş-Şuara Kınalızade, tezkiresinde Nev'i'nin mükemmel bir divanı olduğu için devrindeki şairlere baş eğdirdiğini iddia eder. Nev'i'nin oğlu olan şair Nev'izade Atai eseri Şakâ'ik-i Nu'mâniye'de, babasının şiirlerini över. Atai'ye göre Baki'nin gazelleri yıldızlara asılıysa Nev'i'nin gazelleri de aşk ve fesahat şiirlerinin şahıdır. Fıkıh alimi şair Nevizade Atai Nev'i'nin ilim adamı şahsiyeti eserlerinde açıkça görüldü. Arapça ve Farsça'ya hakim olan Nev'i aynı zamanda atasözü ve deyimleri de şiirlerinde ustalıkla kullandı. Bu yönüyle çağdaşlarından ayrılıyordu. İki dile de hakim olmasına rağmen eserlerinde sade ve akıcı bir söyleyiş kullanmayı tercih etti. Özellikle gazel ve kasidelerinde sade, aşk dolu, samimi bir şiir dili yakaladı. Divan şairlerinin şiir görüşleri de eserlerini ve hayatlarını aydınlatmak noktasında önemlidir. Şairin eserlerinden biri vardır ki şiir görüşlerini açıklıkla izah eder. Bu, Sinan Paşa'ya mektup isimli eserdir. Nev'i Sinan Paşa'ya Mektup'ta kendi şiirlerinin niteliklerinden bahseder. Şiirlerinin devrindekilerle kıyaslanamayacak olduğunu düşünen şair, kendisine nazire yazılmasının da zor olduğunu ifade eder. Nev'i bu eserini Sadrazam Sinan Paşa'nın, 'Şair ehl-i ilm olmaz' sözü üzerine yazar. Sadrazam Sinan Paşa: İkinci Murad ve Üçüncü Mehmet'in veziri Bu sözden çok etkilenen Nev'i eserinde şiirin bir ilim sayıldığını, gerçek şairlerin aynı zamanda ilim sahibi olduklarını, Hz. Peygamber'in şiiri ve şairleri sevdiğini anlatır. Mektubun metni Nev'i'nin oğlu Atâî'nin eserinde yer almaktadır. Nev'i birçok ilim dalıyla meşgul olmasından dolayı çeşitli alanlarda eserler verdi. Manzum eserleri Divan, Tercüme-i Hadîs-i Erbaîn, Hasb-i Hâl Mensur Eserleri Keşfü'l-hicâb min vechi'l-kitâb 'Tâli' bu vech ile dûn serkeş nigâr böyle Vaslında bîm-i hicrân hicrinde mihnet-i cân 'Ol serv-i hoş-hırâmı tenhâ bulup ne çâre Dildâr tünd ü ser-keş ağyârsa cefâ-cûy 'Ten zevrakın düşürme girdâb-ı ıztırâba Nev'î nice getürsün hicrân yüküne tâkât 'Belâ dildendür ol dildâr elinden dâdumuz yokdur 'Niçün aşk ehlini yâd etmez ol lâ'l-i Mesîh-âsâ Harâbât ehline rûz-ı hesâbı anma ey vâiz 'Toğup kumrî-sıfat biz andan tavk-ı mahabbetle 'Mukarrer şâir-i şîrîn- zebânuz Nev'iyâ ancak 'Bu sâde nazmı ehl-i sanayi begenmese 'Nev'iyâ nazm içre îcâd eyledün bir tarz-ı hâs 'Âb-ı revân içinde güher görmek istesen 'Ne zâtun gibi gösterdi felek mirâtı bir suret

AKADEMİK

İLAHİYAT

Kur'an

TARİH

EDEBİYAT

SİNEMA

MÜZİK

EĞİTİM

FELSEFE

SOSYOLOJİ

PSİKOLOJİ

GALERİ

LİSTELER

FİKRİYAT TV

ESMA-İ HÜSNA

İSLAM

MÜZİK

FİKRİYAT AKADEMİ

Osmanlı’nın alim şairlerinden Nev’i'nin ilimle harmanlanan şiirleri

OSMANLI’NIN ALİM ŞAİRİ: NEV’İ