Gönüllerdeki Kudüs

Trump’ın ABD sefaretini Kudüs’e taşıyacağını beyan etmesi, ortalığı karıştırdı. Her hareketi dillere düşen eksantrik başkan, ne yapmak istiyor bilinmez… Bir deli bir kuyuya taş atmış; kırk akıllı çıkaramamış...

Yayınlanma Tarihi: 11.12.2017 00:00 Güncelleme Tarihi: 11.12.2017 11:23

Kudüs, bugün üç din mensupları için ayrı bir ehemmiyet taşıyor. 3000 sene evvel Davud aleyhisselâmın kurduğu Kudüs, bugün Doğu Kudüs veya Eski Şehir olarak bilinir. Bir km2'lik Eski Kudüs, taş binaları, dolambaçlı dar sokaklarıyla bir Orta Çağ şehri manzarası gösterir. Müslüman, Hıristiyan, Ermeni ve Yahudi mahallesi olarak dört kısma ayrılmıştır. Ancak bunlar arasında geçiş serbesttir. İlk üçü, artık neredeyse dükkân ve mâbedlerden ibarettir. Dükkânların üstünde, küçük, köhne evler vardır.

CAMCIYA GİREN FİL

Kudüs, 4 tepe üzerinde kurulmuştur. Zeytin Dağı bunlardan biridir. Eski şehrin tam ortasındaki İbrahim aleyhisselâmın oğlunu kurban etmeye teşebbüs ettiği söylenen kayalık tepede Mescid-i Aksa yükselir. Hazret-i Davud'un kabrinin bulunduğu Siyon Dağı vardır.

Eski Şehrin batısında İngiliz ve ardından İsrail hâkimiyeti zamanında kurulan modern Batı Kudüs veya Yeni Şehir yer alıyor. İsrail burayı başşehir ilan etmiş ve parlamentosunu da taşımış olsa bile, dünya bunu kabul etmiyor ve mümessilliklerini eski başşehir Tel Aviv'de tutmaya devam ediyor. Trump'ın ABD sefaretini buraya taşıyacağını beyan etmesi, ortalığı karıştırdı. Her hareketi dillere düşen eksantrik başkan, camcıya giren fil misali, Yahudi lobisine söz mü verdi; İsrail'den taviz mi kopardı; Filistinlileri barışa mı zorluyor; dikkat mi çekmek istiyor; gündemi mi değiştiriyor, bilinmez…

BARIŞ ŞEHRİ

Davud aleyhisselâm ME 973'de vefat edince, yerine geçen oğlu Süleyman aleyhisselâm, babasının hazırlattığı yere Finikeli mimarlara Bet-Makdiş adındaki meşhur ve muhteşem mabedi yaptırdı. Buna Mescid-i Aksâ da denir. Hazret-i Süleyman Kudüs'ü imar etti. Birçok binalar, saraylar, bahçeler, havuzlar, mabedler yaptırdı. Dünyanın en zengin, en güzel şehri idi. O zamanki adı Barış Yurdu manasına Urşilim (Jerusalem) idi. Tevrat'ta bu isimle hiç geçmez. Hazret-i Davud'dan evvelki ismi Sion'dur.

Kudüs, Yahudiler arasında da ilk ayrılığa sebep oldu. Bir grup Yahudi, yenilik olarak gördükleri Kudüs'ün ve Beyt-i Makdis'in kuruluşuna karşı çıktı. Mensupları bugün Filistin'deki Nablüs'te yaşayan Sâmirî mezhebi meydana geldi. ME 587'de Bâbil hükümdarı Buhtunnasar Kudüs'ü yakıp yıktı. Yahudilerin çoğunu öldürdü. Kalanlarını da, Bâbil'e sürdü. Bu karışıklıkta Tevrat nüshaları ortadan kayboldu.

İran hükümdarı Şireveyh, Bâbillileri yenince, ME 539'da Yahudilerin dönüşüne izin verdi. Yahudiler, Bet-Makdiş'i tamir ettiler. ME 63'de Kudüs, Romalıların eline geçti. ME 20'de Romalıların Filistin'deki Yahudi valisi Herodes, mabedi tekrar yaptırdı.

BÜYÜK GÖÇ

İsa aleyhisselâm, Kudüs'te yaşayıp göklere yükseldi. Bu sebeple şehir, yeni bir ehemmiyet kazandı. Şehrin her tarafında O'ndan izler vardır. Via Dolorosa (Elemler Yolu), Hristiyan inancına göre, Hazret-i İsa'nın tevkif edilip, çarmıha gerilmek üzere sırtında haç ile yürütüldüğü yoldur. Durakladığı, sendelediği, eliyle duvara değdiği, annesi ile göz göze geldiği her yerde bir durak ve kilise vardır. Dünyanın her yerinden Hristiyanlar, sırtlarında sembolik haçlarla bu yolda yürüyüp kendilerince "hacı" olmaya çalışır.

Hazret-i İsa'nın göğe yükseldiğine inanılan yerde, ilk İsevîlerden Bizans İmparatoriçesi Helena'nın yaptırdığı Kıyamet Kilisesi, dünyanın en eski kiliselerindendir. İçinde Hazret-i İsa'nın teneşir ve mezarı olduğuna inanılan mekânlar vardır.

Yahudiler, Romalılara başkaldırdılar. Fakat 66 yılında Romalı kumandan Titus, Kudüs'ü tamamen yakıp yıktı. Bet-Makdiş de yandı. Sadece Ağlama Duvarı diye bilinen batı duvarı kaldı. Titus'un, katliamından sonra Yahudiler bölük bölük Filistin'i terk ederek dünyanın her yerine yayıldılar.SULH DEVRİ

Muhammed aleyhisselâm Mirac'a Kudüs'te bugün bile mevcut bir taşın üzerinden yükseldi. O zaman harap haldeki Mescid-i Aksâ'da önceki peygamberlerin ruhlarıyla buluşup namaz kıldı. Kur'an-ı kerim, bu mucizeyi haber verir ve Kudüs'ü mübarek belde olarak vasıflandırır.

Halife Ömer devrinde, o zaman İlya denilen Kudüs barış yoluyla fethedildi. Hatta Halife, Kudüs'ü teslim almak üzere geldiğinde, kendisine gösterilen Kıyamet Kilisesi'nde namaz kılmayıp; "Ben orada namaz kılarsam, sonra câmiye çevirirler" dedi ve yakınında bir yerde namazını kıldı. İşte böylece Kudüs'ün asırlarca sürecek müsamaha ve barış devresi başlamış oluyordu. 1099'da Fâtımî hâkimiyetindeyken, Haçlıların işgal edip, halkı kılıçtan geçirdiği şehirde Kudüs Krallığı kurulduysa da, 1187 senesi Mirac Kandili'nde Salahaddin Eyyübî, Kudüs'ü geri aldı.

Müslümanlar şehre, mukaddes yer manasına Makdis veya Kudüs dediler. Mescid-i Aksâ, Müslümanlarca da en mukaddes üçüncü mabed sayılır. Burası aynı zamanda Müslümanların ilk kıblesidir. Emevî halifesi Abdülmelik, Hazret-i Muhammed'in miraca yükseldiği kayanın üzerine Kubbetü's-Sahra'yı yaptırdı. Altın kubbesi pırıl pırıl parlayan bu bina, bugün bile Kudüs'ün sembolü sayılır. Mescid-i Aksâ'nın olduğu yere ve Ağlama Duvarı'nın bitişiğine, Emevî halifesi Velid, câmi inşa ettirdi. Kanuni Sultan Süleyman surlarla çevirerek Kudüs'e son hâlini verdi. Şehri imar etti. Sur önündeki cadde ve şehrin kapılarından biri, onun ismiyle anılıyor. Osmanlı idaresi bütün din mensupları için bir sulh ve sükûn devresi oldu. Mühim dini mekanların anahtarı bir onbaşıda durur; mezheplerin, birbirine girmeden ayin yapmaları temin edilirdi.

Ağlama Duvarı'nın altında eski Kudüs ve mabedin duvar kalıntılarının bulunduğu mahzenlere iniliyor. Bazılarının, Mescid-i Aksâ'yı yıkmak için tezgâhlandığını düşündüğü bu kazılar, aslında Osmanlılar zamanında başlamış ve Mescid-i Aksa'nın değil, eski şehrin batı mahallesi altına uzanıyor.

ELVEDA KUDÜS

Kudüs, Müslümanların eline geçtikten sonra Yahudilerin buraya gelip ibadet edebilmelerine müsaade edildi; ama yerleşmelerine izin verilmedi. 9/XII/1917 tarihinde, Filistin cephesi çöktü. Savaşı sürdürmektense, münferid barış yapmanın daha hayırlı olduğuna inanan Yıldırım Orduları kumandanı Mustafa Kemal Paşa, ordusuyla beraber Filistin ve Suriye'yi İngilizlere teslim edince, 1516'da barış yoluyla başlayan ve 4 asır sulh içinde devam eden Osmanlı hâkimiyeti kapanmış oldu.

Filistin'e Yahudi akını başladı. 1917 Balfour Deklarasyonu ile İngiltere Filistin'in Siyonistlere vadetmişti. Aynı yıl İttihatçı zulmüne karşı ayaklanan Şerif Hüseyn Paşa liderliğindeki Araplar da aynı hayali kuruyordu. Yeni Kudüs'ün kurulduğu İngiliz mandası devrinde Yahudi nüfusu, Arapları geçti. (Şunu da kaydetmek lâzımdır ki, Filistinliler Arap ihtilâline karışmadı. Hâin Araplar, ettiklerini buluyorlar teranesini terk etmeli.)

1948'de İsrail devleti kuruldu. İsrail, işgal ettiği 25 km2'lik Batı Kudüs'ü 1950'de BM kararına aykırı şekilde başşehir ilan ederek, parlamento dâhil devlet dairelerini eski Yafa yakınındaki Tel Aviv'den buraya taşıdı. 1967 Arap-İsrail Harbini kazanarak, 1946'dan beri Ürdün'ün elindeki Doğu Kudüs'ü işgal etti. 1948'de 60.000 Arap'a mukabil, 100 bin Yahudi'nin yaşadığı Kudüs'te bu rakam 1967'de 197.000'e yükseldi.

Kudüs, Yahudilerden çok Hristiyan ve Müslümanların dinî ehemmiyet verdiği bir yerdir. Mescid-i Aksâ'ya yakın olan Altın Kapı her zaman kapalı tutulmaktadır. Bunun sebebi ise mahşer günü Mesîh'in bu kapıdan gireceğine dair Hristiyan inancıdır. Mesîh inince, mucize olarak bu kapı açılacaktır. Mescid-i Aksa, şu anda Yahudiler için bir kıymet ifade etmez; Kıyamet'e yakın geleceğine inandıkları Mesih, mabedi tekrar kuracaktır. Burası bugün Müslümanların elindedir; Yahudilerin girmesi yasaktır.

Ancak Süleyman Devleti'ni tekrar kurmak hayalindeki Siyonistler için, Kudüs'ün sembolik ehemmiyeti vardır. 21 Ağustos 1980'de doğu ve batısıyla birleşik Kudüs'ün İsrail'in ebedî başşehri olduğunu ilan etmesi, büyük reaksiyon doğurdu; Türkiye sefirini bile geri çekti. Sonradan bu oldu-bitti kabullenildi. O zaman şehrin nüfusunun %28'i Arap'tı. 1947'de İsrail kurulurken, İngiltere Kudüs'ün milletlerarası açık şehir olmasını teklif etmişti. Bugün milletlerarası camia, Kudüs'ün İsrail-Filistin arasında bölünmüş her iki devletin başşehri olması tezlerine taraftardır.

Türkiye Gazetesi
Prof. Dr. Ekrem Buğra Ekinci

X
Sitelerimizde reklam ve pazarlama faaliyetlerinin yürütülmesi amaçları ile çerezler kullanılmaktadır.

Bu çerezler, kullanıcıların tarayıcı ve cihazlarını tanımlayarak çalışır.

İnternet sitemizin düzgün çalışması, kişiselleştirilmiş reklam deneyimi, internet sitemizi optimize edebilmemiz, ziyaret tercihlerinizi hatırlayabilmemiz için veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız.

Bu çerezlere izin vermeniz halinde sizlere özel kişiselleştirilmiş reklamlar sunabilir, sayfalarımızda sizlere daha iyi reklam deneyimi yaşatabiliriz. Bunu yaparken amacımızın size daha iyi reklam bir deneyimi sunmak olduğunu ve sizlere en iyi içerikleri sunabilmek adına elimizden gelen çabayı gösterdiğimizi ve bu noktada, reklamların maliyetlerimizi karşılamak noktasında tek gelir kalemimiz olduğunu sizlere hatırlatmak isteriz.