Sultan II. Abdülhamid’in Hayvan Sevgisi

II. Abdülhamid 1876 yılında Osmanlı tahtına oturmuş ve 33 yıl boyunca imparatorluğun yönetimini üstlenmişti. Sultan, Yıldız Sarayı'na ayrı bir ilgi duyuyordu. Bu sebeple hayatının büyük bir kısmını burada geçirmiş, sarayı büyüleyici bir yaşam alanına dönüştürmüştü. Özellikle dış bahçede çeşitli hayvanlara özel mekanlar ayırmış, uzmanlar tarafından bakımlarının en iyi şekilde sağlanmasına vesile olmuştu. Abdülhamid için hayvanlar, bir hobiden çok daha fazlasıydı. Bu ilginin sunduğu iş fırsatları, yabancı konuklarda bıraktığı hayret ve hatta hayvanlardan elde edilen ürünlerle kurulan küçük fabrikalar, bunun yalnızca bir hobiden çok daha fazlası olduğunu ispatlamakta. II. ABDÜLHAMİD KİMDİR? Sultan II. Abdülhamid Han'ın hayvanlara olan şefkat ve muhabbetini oldukça geniş bir yelpazede incelemek mümkün. Kanatlılardan vahşi hayvanlara kadar birçok türe Yıldız Sarayı'nda rastlanıyordu. Kuşhane, ceylanhane, arslanhane, koyun ağılı, sülünlük ve geyikhane; Ulu Hakan tarafından inşa ettirilmiş başlıca bakımevleriydi. Osmanlı padişahlarından bazılarının hayvan sevgisi özellikle dikkat çekmektedir. Sultan Abdülaziz'in de hayvanlara olan düşkünlüğü kayıtlara geçmişti; o da zamanında hayvancılığa ve hayvan bakımına ciddi yatırımlar yapmıştı. Sultan Abdülhamid, aslında kendisine kalan bu mirası devralmış ve onu en güzel şekilde ihya etmişti. Ancak 1909 yılında tahttan indirilmesiyle birlikte, yıllarca emek vererek oluşturduğu bu özel bahçe ne yazık ki kendi kaderine terk edilmişti. Abdülhamid'in hayvan sevgisi onun en öne çıkan ilgi alanlarından biriydi. Onunla ilgili hatıratlarda bu sevgiden sık sık bahsedilir. Dadı Kalfa isimli beyaz papağanı, Pamuk ve Ağa Efendi isimli kedileri ile Cherie adlı köpeği bunlar arasında en çok bilinenleridir. Hatta pek sevdiği atı Ferhan için özel olarak Istabl-ı Amire-i Ferhan isimli bir yer yaptırdığı bilinmektedir. Şehzadeliğinden beri kanatlı hayvanlara, bilhassa güvercinlere ve konuşan papağanlara hususi bir muhabbet besleyen Sultan II. Abdülhamid Han, bu iki tür ile bizzat iştigal etmişti. Sarayın birçok bölgesine papağanlıklar yaptırmış, Harem-i Hümayun'da camekânlı bir papağanlık inşa ettirmişti. Yıldız Sarayı'nda kiler ve silahhane olarak kullanılan yerleri de güvercinliğe dönüştürmüştü. ABDÜLHAMİD'İN HAYATI HAKKINDA 33 İLGİNÇ GERÇEK Fransa'dan saraya davet edilen hayvanat bahçesi uzmanı D. Joumbar bahçe hakkında şu hayret dolu ifadeleri kullanmıştı: Parkta hiçbir nebatat bahçesinde emsali görülmemiş surette mevcut olan göller ve akarsular üzerlerinde siyah ve beyaz ve sorguçlu kuğular, Mısır kazları ve her cins kazlar, ördekler, yelkovanlar ve sair kuşlar gördüm. Bu hayvanların ve durdukları mevkilerin gönülleri çelen manzarası ilk anda beni hayret ettirdi. Kuşların sağlıkları istenildiği gibidir. Çünkü beslenecekleri birçok şey haricinde hasta olanlar için gerekli kum ve kurt gibi doğal ve kuru gıdaları bulabilecekleri, benim de bazı zaman içinde kaybolduğum geniş bir parka sahiptirler. Saraydaki hayvanların, bakımevlerinin ve burada istihdam edilen çalışanların giderleri Hazine-i Hassa'ya bağlı Kuşluk-ı Hümayun birimi tarafından karşılanıyordu. Kuşluk-ı Hümayun, Hazine Bakanlığına bağlı olarak faaliyetlerini yürütmekteydi. Bu birimde kuşçubaşı (kuşçu-yu şehriyari), kuşçu, avcı, çobanlar ve idari işlerden sorumlu memurlar çalışıyordu. Kuşçubaşı, tüm bu görevlilerden sorumlu olan kişiydi. Kuşçular kanatlılarla, avcılar vahşi hayvanlarla ilgileniyor, çobanlar ise koyun, keçi ve inek gibi hayvanların bakımını üstleniyordu. Bu çalışanlar padişah nezdinde son derece önemliydi. Öyle ki Abdülhamid'in kuşçubaşı olarak atadığı Osman Efendi, yaklaşık 30 yıl boyunca bu hizmette bulunmuştu. Padişah bizzat kuşçubaşı ile doğrudan temas halindeydi ve oluşan her türlü ihtiyaçla birinci elden kendisi ilgileniyordu. SULTAN ABDÜLHAMİD'İN ARŞİVİNDEN JAPONYA FOTOĞRAFLARI Sultan II. Abdülhamid dünyanın dört bir yanından nadide bulunan hayvanları saraya getirtmişti. Burası adeta özel türlerin sergilendiği bir müze gibiydi. Devlete bağlı çalışan herkes bu konuda adeta seferber olmuştu. Özellikle yurt dışında çalışanlar, görüp duydukları herhangi bir hayvan hakkında sultana detaylı bilgi aktarıyor ve talep etmesi halinde teminini sağlıyordu. Tüm bu hayvanların bakımı ve çeşitli ülkelerden temini tabii ki ciddi masrafları da beraberinde getiriyordu. Ancak burada da Sultan oldukça akıllı bir çözüm bularak bu hobiyi bir çiftlik işletmesine dönüştürmüştü. Böylece çiftlikten elde edilen gelirler giderleri karşılıyor, kendi kendini çekip çeviren bir hobi haline geliyordu. Hayvanlardan elde edilen süt ve süt ürünleri sarayın bu noktadaki ihtiyacını karşılıyordu. Artan ürünler ise devlet binalarının mutfaklarına satılıyordu. Daha da ileri bir girişim olarak Sultan, Yıldız Sarayı'nın bahçesine bir tereyağı fabrikası inşa ettirmişti. Daha önce de kullanılan kaymakhane de buranın içine taşınmıştı. Sultan, başta çocukları olmak üzere çevresindeki herkesle bu ilgisini paylaşıyordu. Özellikle çocuklarının da hayvanlarla kuvvetli ilişkiler kurmasına özen göstermişti. Hatta Dadı Kalfa isimli papağanını kızı Ayşe Sultan'a armağan etmişti. Sultan Abdülhamid bu ilgisinin yalnızca Yıldız Sarayı sınırlarında kalmasını istememişti. Çeşitli vilayetlere nadide hayvanlardan oluşan hediyeler göndermişti. Hatta dış ilişkilerde de birçok ülkeye bu şekilde hediyeler göndermiş ve çok güzel dönüşler almıştı. Württemberg Kralı'na ve İngiliz Büyükelçisi Henry Layard'ın eşine gönderdiği sülünler buna örnektir. Ayrıca Berlin Hayvanat Bahçesi'nde henüz bulunmayan bazı nadide türleri de oraya hediye etmişti. 2. ABDÜLHAMİD'İN TANIDIK FOTOĞRAFLARININ BİLİNMEYEN TARİHLERİ Takvimler 1909 yılının Nisan ayını gösterdiğinde Abdülhamid'in 33 yıllık saltanatı son bulmuştu. Abdülhamid'in sürgünüyle birlikte Yıldız Sarayı adeta yetim kalmıştı. Kuşluk-ı Hümayun'da çalışanlar işsiz kalmış, hayvanların kimileri çalınmış, kimileri ise ölüme terk edilmişti. En üzücü hadise ise şüphesiz padişahın değer verdiği ve hususi olarak ilgilendiği papağanlardan iki tanesinin Bulgar Kralı'na hediye edilmesiydi. Siyasi olarak Abdülhamid ile arasında ciddi gerilimler yaşanan Bulgar Kralı'na bu hayvanların hediye edilmesi tarihe kaydedilen en büyük saygısızlıklardan biriydi.... Sultan II. Abdülhamid tahttan indirilmesinin ardından Selanik'teki Alatini Köşkü'ne sürgüne gönderildi, bir süre sonra da İstanbul'daki Beylerbeyi Sarayı'na getirildi. II. Abdülhamid, zor günlerinde teselliyi yine hayvanlarında buluyordu. Sarayda güvercinler, tavuklar ve papağanlarla ilgileniyor; bir yandan da marangozluk yapıyordu. En sevdiği iki dostu ise 'Pamuk' adındaki beyaz kedisi ve beyaz papağanıydı. 1917 yılında önce kedisi öldü, kısa süre sonra da bu üzüntüye dayanamayan papağanı hayatını kaybetti. İkisi de saray bahçesine gömüldü. SULTAN II. ABDÜLHAMİD'İN BİR GÜNÜ NASIL GEÇERDİ? Sonuç olarak, Sultan II. Abdülhamid'in hayvanlara olan derin sevgisi ve merakı, sıradan bir hükümdar hobisinin çok ötesinde bir uğraştı. Yıldız Sarayı'nda kurduğu kapsamlı bakımevleri, bu sistemi kendi kendini geçindiren bir çiftliğe dönüştürme zekası ve hayvanları uluslararası ilişkilerde bir diplomasi aracı olarak kullanması, onun bu alandaki özgün yaklaşımını ortaya koymakta. 1909'daki tahttan indirilişinin ardından geride bıraktığı mirasın büyük ölçüde yok olması büyük bir kayıp olsa da, Sultan'ın sürgün yıllarındaki en zor günlerinde bile teselliyi yine hayvanlarında bulması, bu sevginin onun ruhunda ne denli köklü ve samimi bir yer tuttuğunun en büyük kanıtı.

AKADEMİK

İLAHİYAT

Kur'an

TARİH

EDEBİYAT

SİNEMA

MÜZİK

EĞİTİM

FELSEFE

SOSYOLOJİ

PSİKOLOJİ

GALERİ

LİSTELER

FİKRİYAT TV

ESMA-İ HÜSNA

İSLAM

MÜZİK

FİKRİYAT AKADEMİ

Sultan II. Abdülhamid’in Hayvan Sevgisi

Sultan Abdülhamid'in Yıldız Sarayı'ndaki hayvan sevgisi