Doğu Anadolu’da Dönüm Noktası: Otlukbeli Muharebesi

Otlukbeli Muharebesi, Fatih Sultan Mehmed yönetimindeki Osmanlı Devleti ile Uzun Hasan liderliğindeki Akkoyunlu Devleti arasında 11 Ağustos 1473'te gerçekleşen ve Anadolu'daki güç dengelerini kökünden değiştiren kritik bir dönüm noktasıydı. Doğu Anadolu ile İpek Yolu ticaret güzergahı üzerindeki nüfuz mücadelesinden doğan bu çatışma, Batılı devletlerin Osmanlı'yı doğudan sıkıştırma planlarını boşa çıkarmış ve donanımlı Osmanlı ordusunun, klasik Türkmen süvari taktiklerine karşı kesin üstünlüğünü kanıtlamıştı. Zaferler ayı: Ağustos Fatih Sultan Mehmed'in Trabzon Rum Devleti'ni yıkması ve Karamanoğulları üzerinde kontrol sağlaması, Osmanlı Devleti'ni Doğu Anadolu ve İran bölgesini yöneten Akkoyunlu Devleti ile karşı karşıya getirmişti. Böylece Akkoyunlu Hükümdarı Uzun Hasan, tıpkı geçmişte Timur'un yaptığı gibi Osmanlı'nın Anadolu'daki hakimiyetini tehdit eden en büyük rakip haline geldi. Bu sırada Uzun Hasan, Osmanlı Devleti ile savaş halinde olan Venedik'in yanı sıra Macaristan, Rodos Şövalyeleri ve Kıbrıs Krallığı ile diplomatik temaslar kurmaktaydı. Ordusunun eksikliklerinin farkında olduğu için Venediklilerden ısrarla top, tüfek ve ateşli silah ustaları talep ederek Osmanlı'ya karşı ortak bir cephe oluşturmaya çalıştı. İki devlet arasındaki gerginlik hat safhadaydı. Siyasete yön veren Akkoyun ve Karakoyun hatunları Sonunda Akkoyunlular koruması altındaki Karamanoğulları ve İsfendiyaroğulları beylerinin kışkırtmasıyla harekete geçen Uzun Hasan, 1472 yılında Emir Ömer Bey komutasındaki bir orduyu Osmanlı topraklarına gönderdi. Akkoyunlu kuvvetleri Tokat'ı yağmaladı ve yaktı. Bu agresif hamle, Fatih'in bölgedeki ipek ticareti güzergahında uyguladığı yeni gümrük politikalarına bir tepki niteliğindeydi. O dönemler Amasya'da şehzade olan Bayezid'in üzerlerine geldiğini duyan Akkoyunlular geri çekilse de, 1472 kışında Yusufça Mirza kumandasında 20.000 kişilik başka bir orduyla Karaman'a girdiler. Baskın haberleri kısa sürede İstanbul'a ulaştı. Anadolu'yu İslam yurdu yapan 7 beylik Duyumları alır almaz Fatih Sultan Mehmed sefer hazırlıklarını başlattı. Veziriazamlığa getirilen Mahmud Paşa, kışın yaklaşması nedeniyle asıl seferin bahara ertelenmesini önerdi. Ancak Konya Valisi Şehzade Mustafa, Akkoyunlular üzerine gönderildi ve Osmanlı birlikleri 1472 Ağustos'unda Eflatunpınarı'nda rakibini mağlup etti. Bunun üzerine Papalık, Venedik, Napoli ve Rodos şövalyelerinden oluşan 87 gemilik Haçlı donanması Akdeniz'de harekete geçti. Uzun Hasan ile bağlantı kurabilmek amacıyla Silifke ve Kızkalesi'ni ele geçirip Karamanlılara verdiler, ardından İzmir'i işgal ettiler ancak Antalya'da başarısız oldular. Kudüs'ten Malta'ya Uzanan Bir Şer Odağı: Hospitalier Şövalyeleri Venedik ise Uzun Hasan'ın kendsinden talep ettiği top, mühimmat ve askeri uzmanları gemilerle İçel sahillerine gönderdi. Ancak Osmanlı deniz ve kara tedbirleri sayesinde bu mühimmat Uzun Hasan'a ulaştırılamadı. Bu durum, ileride yapılacak savaşın kaderini belirleyen en kritik etkenlerden biri oldu. Uzun Hasan, Fatih'e mektup yazarak Kapadokya ve Trabzon'un kendisine verilmesi şartıyla barış teklif etti. Fatih ise bunu sert bir dille reddedip rakibini savaşa davet etti. Fatih Sultan Mehmed, doğuya yürümeden önce arkasını emniyete almak amacıyla Venedik, Macaristan ve Memlükler nezdinde diplomatik adımlar attı. Anadolu'nun Tarihini Değiştiren Savaş: Kösedağ Muharebesi Hazırlıklarını tamamlayan Fatih Sultan Mehmed, Mart 1473'te Üsküdar'dan yola çıktı. Yenişehir, Beypazarı ve Kazova'da Rumeli ve Anadolu eyalet askerleri ile şehzadelerin birlikleri ana orduya katıldı. Osmanlı ordusunun mevcudu yaklaşık 70.000 ila 100.000 kişiye ulaştı. Uzun Hasan da bu sırada kuvvetlerini topladı. Akkoyunlu ordusunun ana gücünü, 40.000'i zırhlı ve mızraklı olmak üzere toplam 70.000 kişilik seçme Türkmen süvarileri oluşturuyordu. Ancak orduda Osmanlı'daki gibi etkili bir ateşli silah gücü bulunmuyordu. Osmanlı'nın zırhsız birliği: Azaplar Sivas'a ulaşan Osmanlı ordusu düzenli savaş nizamına geçerek ilerledi. Kırk gün boyunca yol alınmasına rağmen Uzun Hasan'ın ordusuyla karşılaşılmadı. Bu süreçte öncü birlikler arasında ufak çatışmalar yaşandı ve Osmanlı güçleri Koyulhisar ile Şebinkarahisar üzerinden Erzincan'a ulaştı. Tercan civarında Fırat Nehri takip edilirken Akkoyunlu kuvvetleri göründü. Has Murad Paşa ile Mahmud Paşa nehrin karşı tarafına geçti. Uzun Hasan'ın oğlu Uğurlu Mehmed Bey sahte bir geri çekilme taktiği uyguladı. Mahmud Paşa'nın uyarılarına uymayan tecrübesiz Has Murad Paşa takibe girişince pusuya düşerek boğuldu ve 4.000 Osmanlı askeri kaybedildi. Osmanlı askeri teşkilatı ile ilgili kavramlar İlk çarpışmadaki kayıp, Osmanlı tarafında moral bozukluğuna yol açtı. İki ordu Bayburt yönüne doğru hareket etti; Akkoyunlular bölgeyi iyi bildikleri için Osmanlı'yı yıpratmak istedi. Osmanlı ordusu 11 Ağustos 1473'te Tercan yakınlarında Üçağızlı mevkiine ulaştığında, Otlukbeli tepelerinin Uzun Hasan'ın ordusu tarafından tutulduğu görüldü. Akkoyunluların stratejik tepeleri tutması Osmanlı'yı dezavantajlı bir konumda savaşa zorladı. Ancak Davud Paşa hızla hücuma geçerek Akkoyunlu komutanı Gavur İshak'ın yolları kesmesini engelledi, tepeye tırmandı ve Osmanlı ordusunun savaş nizamı alması için gerekli alanı açtı. Uzun Hasan'ın oğlu Kör Zeynel Mirza'nın komuta ettiği Akkoyunlu sağ kanadı Davud Paşa'ya saldırdı. Şehzade Mustafa'nın da savaşa dahil olmasıyla çarpışmalar şiddetlendi. Zeynel Mirza'nın savaş esnasında öldürülmesiyle Akkoyunlu ordusunun sağ kanadı tamamen dağıldı. Savaşın sol kanadında Uzun Hasan'ın diğer oğlu Uğurlu Mehmed ile Şehzade Bayezid karşı karşıya geldi. İki taraf arasındaki bir derenin savunulması nedeniyle burada kilitlenme yaşandı. Ancak sağ kanadı çökerten Şehzade Mustafa ve Osmanlı kuvvetlerinin merkeze yüklenmesi dengeleri değiştirdi. Akkoyunlu ordusunun direncini kırmak isteyen Fatih Sultan Mehmed, merkezdeki yeniçerileri ve ateşli silah gücünü (top ve tüfekleri) sahaya sürdü. Yaklaşık sekiz saat süren muharebede Osmanlı'nın düzenli ateş gücü, Akkoyunlu süvarileri üzerinde yıkıcı bir etki yarattı. Direnişin imkansız olduğunu anlayan Uzun Hasan, kendisine çok benzeyen bir beyini alanda bırakarak savaş meydanından kaçtı. Akkoyunlu sancağı, hazinesi ve mühimmatı Osmanlıların eline geçti. Lidersiz kalan ve ağır kayıplar veren Akkoyunlu ordusu tamamen bozguna uğradı. Muharebede Akkoyunlular yaklaşık 10.000 asker kaybederken Osmanlı kaybı 1.000 civarında kaldı. Fatih Sultan Mehmed bölgede birkaç gün daha kalarak Bayburt ve Şarkikarahisar kalelerini ele geçirdi, ardından İstanbul'a kazandığı büyük zaferle döndü. Osmanlı'nın Doğu Anadolu ve ticaret yolları üzerindeki hakimiyetini pekiştirdi ve Doğu'dan gelebilecek olası bir tehdidi bertaraf etti. Süvariye dayalı klasik Türkmen askeri yapısının, ateşli silahlarla donatılmış merkezi ve düzenli Osmanlı ordusu karşısında yetersiz kaldığını gösterdi. Bu yenilginin ardından Akkoyunlular kısa sürede yıkılış sürecine girdi.

AKADEMİK

İLAHİYAT

Kur'an

TARİH

EDEBİYAT

SİNEMA

MÜZİK

EĞİTİM

FELSEFE

SOSYOLOJİ

PSİKOLOJİ

GALERİ

LİSTELER

FİKRİYAT TV

ESMA-İ HÜSNA

İSLAM

MÜZİK

FİKRİYAT AKADEMİ

Doğu Anadolu’da Dönüm Noktası: Otlukbeli Muharebesi

Doğu Anadolu’da Dönüm Noktası: Otlukbeli Muharebesi