Eş-Şeyhü'r-Reis’in İzinde: Oruçla Gelen Şifa

İbn-i Sinâ binlerce yıl önce kaleme aldığı 'El-Kanun fi't-Tıb' adlı eseri tıp alanında büyük ses getirmişti. Eş-Şeyhü'r-Reis kitabında yalnızca orucu bir dini vecibe olarak görmez. Orucun aynı zamanda bedeni yenileyen bir 'tedavi yöntemi' olarak niteler. İbn-i Sinâ, hastalıkların temel kaynağının 'sindirilmemiş gıdaların üst üste binmesi' yani hazımsızlık olduğunu söyler. Sinâ'ya göre beden; gıdayı işlemekle meşgulken kendi kendini onarmaya vakit bulamaz... Direklerarası'nda Ramazan eğlenceleri Mideyi tamamen doldurmaktan kaçınmak oldukça elzemdir. Hazım bitmeden ikinci bir yemek yemek, bedene yapılabilecek en büyük zulümdür. 2016 senesinde Nobel Tıp Ödülü alan Yoshinori Ohsumi'nin 'Otofaji' yani 'hücrenin kendi kendini yemesi' teorisi, İbn-i Sinâ'yı doğrular. Uzun süreli açlık durumunda hücreler; içindeki atıkları ve hasarlı proteinleri parçalayarak enerjiye dönüştürür. Kısacası oruç, bedenin hücresel düzeyde temizlik yapmasına denilmekte. Bu ünlü eserinde okurlarına oruçla alakalı bilgiler ve tavsiyeler veren Eş-Şeyhü'r-Reis, her insanın mizacının farklı olduğunu ve gıdaların bu mizacı etkilediğini aktarır. Oruç açarken mideyi birden soğuk suyla şoklamamak gerektiği hususunda uyarılar da bulunur. Ilık ve yumuşak gıdalarla başlamanın mide asidini dengeleyeceğini belirtiyor. İnsan mizaçları; sıcak, soğuk, nemli, kuru olabilmekte. Ilık ve yumuşak gıdalara; hurma, çorba gibi yiyecekleri örnek verebiliriz. Ramazan şiirleri Sinâ, bilimselliği olmayan tavsiyelerde bulunmaktan kaçınmıştır. Örneğin; Glisemik indeksi düşük gıdalarla oruç açmanın, kan şekerini ani yükseltmeden beynin leptin kısmını devreye soktuğu kanıtlanmıştır. İşte bu, aşırı yemeyi engeller ve yemek düzenini dengeler. Avrupa'da tanındığı ismiyle Avicenna; bedendeki toksinlerin ancak açlık ve hareketle atılabileceğini savunmakta. Orucu, iç organların bilhassa karaciğerin dinlenme süreci olarak görmüştür. Glisemik indeksi düşük gıdalardan bazıları: Yoğurt, et, yeşil yapraklı sebzeler, süt ve süt ürünleri, kepekli ekmek, greyfurt, erik, elma, hurma. Leptin ne demek? Beynin doyma sinyalini veren kısmın adıdır. Günümüzde 'Intermittent Fasting' adını verdikleri 'Aralıklı Oruç' olarak popülerleşen yöntem tamamen insülin direncini kırmak, iltihabı azaltmak ve karaciğer yağlanmasını önlemek için modern tıbbın en güçlü tavsiyelerinden biri olarak karşımıza çıkıyor. İbn-i Sina, psikolojik durumun fiziksel sağlığı doğrudan etkilediğini vurgulayan ilk hekimlerdendi. Oruç metabolik faydalarının yanı sıra kalp ve damar sağlığı için de oldukça faydalıdır. İslam tıbbında 'kanın temizlenmesi' olarak tabir edilen süreç, günümüzde enflamasyonunun yani iltihabın azalması olarak isimlendiriliyor. Oruç ile ilgili merak edilen sorular Düzenli oruç kişilerde, varsa kandaki iltihap oranlarının düştüğü ve dolayısıyla damar sertliği ve kalp krizi riskini azalttığını İbn-i Sinâ yine kitabında anlatmıştır... Oruç; sabır ve sükûnet halinin yani irade terbiyesinin en önemli etkili yolu. Sinâ, bunların yanı sıra orucun; safra ve kan basıncı üzerindeki yatıştırıcı etkisinden bahseder. 'El-Kanun fi't-Tıb' da alim, karaciğeri bedenin mutfağı olarak tarif etmiştir. Devamlı olarak yemek yiyen kimsenin vücudu, karaciğer glikoz depolamakla meşgul olur. Oruç esnasındaysa karaciğer, depoladığı yağları yakmaya başlar. İşte, oruca bundan ötürü karaciğer dostu diyoruz. Eş-Şeyhü'r-Reis lakabıyla bildiğimiz İbn-i Sinâ eserinde; midenin üçte birinin yemek, üçte birinin su, kalanının ise hava yani boşluk olması gerektiğini savunmaktadır. Ramazan bize ne öğretir? Oruç yani Ramazan ayı, yıl boyunca genişleyen mide hacminin küçülmesine ve tokluk hormonu olan leptin duyarlılığının yeniden kazanılmasına yardımcı oluyor. Tıp ve felsefe konularında 200'den fazla eser veren İbn-i Sina'ya göre 'kuruluk ve nem dengesi' gençliğin anahtarıdır, modern araştırmalar da bunu söyler. İslam'ın ilk Ramazan'ında şehit olan yiğit Kalori kısıtlamasının ve orucun, yaşlanmayı yavaşlatan Sirtuin genlerini aktive ettiğini ortaya koymuştur. Kısacası Ramazan, aslında bedenin her yıl girdiği bir 'gençleşme kampı'dır, böyle de diyebiliriz. İbn-i Sinâ, açlığın zihni keskinleştirdiğini ve 'fehmi' yani anlayışı artırdığını belirtmiş. Modern nörobiyoloji, oruç tutarken beyinde BDNF yani 'Beyin Türevli Nörotrofik Faktör' adı verilen proteininin arttığını fark etmiştir. Bu protein, yeni sinir hücrelerinin yapımını destekler ve Alzheimer gibi hastalıklara karşı koruma sağlar. Evet, orucun faydalarını İbn-i Sinâ'nın 'El-Kanun fi't-Tıb' isimli kitabında elimizden geldiğince değinmeye çalıştık. Elbette orucun fayları bunlarla sınırlı değil, çok daha fazlası bulunuyor. O zaman sevgili peygamberimizin bir sözü ile yazımızı noktalayalım: 'Oruç tutunuz ki sıhhat bulasınız' hadîsi şerîfinde bildirildiği gibi bedenimiz oruç tutarak sıhhat bulacaktır inşallah.

AKADEMİK

İLAHİYAT

Kur'an

TARİH

EDEBİYAT

SİNEMA

MÜZİK

EĞİTİM

FELSEFE

SOSYOLOJİ

PSİKOLOJİ

GALERİ

LİSTELER

FİKRİYAT TV

ESMA-İ HÜSNA

İSLAM

MÜZİK

FİKRİYAT AKADEMİ

Eş-Şeyhü'r-Reis’in İzinde: Oruçla Gelen Şifa