İlk Osmanlı vakfiyelerinde bir kadın imzası: Asporça Hatun

Osmanlı tarihinde, hanedanın hanım sultanlarının yeri her zaman çok ayrı tutulmuş ve özel muamele edilmiştir. Sultanların birçoğu farklı milletten ve dinden olabilmekteydi. Elbette Osmanlı'ya tâbi olduktan sonra Müslümanlığı kabul edip Osmanlı gelenek ve göreneklerine göre yaşamışlardır. İşte, bu hanım sultanlardan biri de belki de pek aşina olmadığımız Asporça Hatun'dur. Kahraman bir Yörük kadını: Gülnar Hatun Asporça Hatun'un kökeni ile alakalı pek çok soru işareti olsa da hakkında en yaygın kabul gören görüş, onun bir Bizans prensesi olduğudur. Bizans İmparatoru II. Andronikos Paleologos'un kızı olduğu rivayet edilir. Osmanlı Devleti'nin kuruluş dönemindeki stratejik evlilik politikasının bir parçası olarak Orhan Gazi ile evlenmiştir. Orhan Gazi, Asporça ile ilk eşi Nilüfer Hatun'dan sonra izdivaç yapmıştır. Asporça Hatun ise hayırlı faaliyetleriyle hanedanın ikinci hükümdarı döneminde sarayda önemli bir sultan olarak anılmıştır. Bu evlilik, o dönemde Söğüt ve çevresinde güçlenen Osmanlı Beyliği ile zayıflayan Bizans İmparatorluğu arasındaki diplomatik dengelerin bir yansıması olarak görülebilir. Türklerin ilk kadın hükümdarı Tomris 'Asporça' ismi ile alakalı farklı söylemler ve kökeni ile ilgili tartışmalı olsa da, Türk-İslam geleneği içerisinde saygın bir 'Hatun' unvanıyla anılmış ve bu kimliğiyle tarihe geçmiştir. Asporça Hatun'u özel kılan en temel etken şüphesiz, onun adına düzenlenen vakfiyelerdir. Onun için Osmanlı tarihinde kendi mülkünü kamu yararına vakfeden ilk kadın sultan diyebiliriz. Bu vakfiye ise o dönemin sosyal yapısını ve kadının ekonomik gücünü anlamak açısından eşsiz bir belge niteliğinde. Asporça Hatun'un 1323 yılında düzenlenen vakfiyesi, Osmanlı'nın en eski resmi belgelerinden biri olarak kabul edilmekte. Bu belgede Orhan Gazi, eşine bazı köyleri ve mülkleri vermiş, Asporça Hatun da bu gelirleri hayır işlerine harcamıştır. İşte bu da Asporça Hatun'un bağımsız bir mali güce sahip olduğunu gösteriyor. Bu noktada şunu eklememiz gerekiyor, Asporça'ya kendi adına vakıf kurma hakkını Osman Gazi vermiştir. Türklerin ilk kadın generali: Kurmancan Datka Osman Gazi, Orhan Bey'in bu hayırsever eşine 7 köy ve 1 mezra bağışladığı bazı kayıtlarda geçmekte. Asporça Hatun'un Orhan Gazi'den iki çocuk dünyaya getirdiği biliniyor. Bunlar; Şehzade İbrahim ve Fatma Hatun'dur. Şehzade İbrahim, babasının vefatından sonra taht mücadelesinde yer almış ve I. Murad 1362 senesinde tahta geçince ise Şehzade İbrahim hayatını kaybetmiştir... Onun hakkında arşiv kayıtlarında çok fazla detay bulunmasa da bizzat Orhan Gazi tarafından verilen mülknameler ve kendi vakfiyesi sayesinde Asporça Hatun'un varlığını bilmekteyiz. Bu belgeler olmasaydı, Asporça Hatun muhtemelen sadece sözlü gelenekte yaşayan efsanevi bir isim olarak anılacak ve öyle kalacaktı... Kazan Türklerinin kadın kahramanı: Süyüm Bike Bazı tarihi kaynaklar ve rivayetler ise Asporça Hatun'un Mevlevilik öğretisine ilgi duyduğunu ve bu yolla tasavvufi bir derinliğe ulaştığı bilgisi mevcut. Vakfiyesinde geçen bazı ifadeler ise onun manevi dünyasının zenginliğine ve hayırseverlik tutkusunu belli ediyor ve bu manada ne kadar dolu bir hanım sultan olduğu gösteriyor. Günümüzde Asporça Hatun, hem bir Bizans prensesi hem de bir Osmanlı sultanı olarak 'kültürel bir köprü' olarak sembol gösterilebilir. Bursa'nın tarihi dokusunda onun ismi şimdilerde dahi anılmakta ve hayırseverlik geleneğini başlatan öncü kadın figürlerden biri olarak saygı görmektedir... Kanuni Dönemi Hanım Sultanları: Hürrem ve Mihrimah Asporça Hatun'un net olarak ölüm tarihi bilinmemekle birlikte, Orhan Gazi'den sonra vefat ettiği düşünülüyor. Merhumun mezarı bugün Bursa'da, Tophane semtinde bulunan Osman Gazi Türbesi'nin yani Gümüşlü Kümbet adı verilen türbenin içinde yer almakta. Asporça Hatun'a dair bilgiler kısıtla olsa da onun hakkında söylenen asılsız ve hoş olmayan yakıştırmalar da mevcut. Bu yakıştırmalar mezarının kayınpederiyle aynı türbede olması, aslında bu söylentilere bir cevap niteliğinde...

AKADEMİK

İLAHİYAT

Kur'an

TARİH

EDEBİYAT

SİNEMA

MÜZİK

EĞİTİM

FELSEFE

SOSYOLOJİ

PSİKOLOJİ

GALERİ

LİSTELER

FİKRİYAT TV

ESMA-İ HÜSNA

İSLAM

MÜZİK

FİKRİYAT AKADEMİ

İlk Osmanlı vakfiyelerinde bir kadın imzası: Asporça Hatun