Rasûlullah’ın (sav) Ümmü Habîbe ile Evliliği

Farklı bir diyarda kıyılan farklı bir mehirle akdedilen bir nikah ile farklı bir evlilik. Ümmü Habîbe'nin evliliği, Rasûlullah'ın (sav) bütün evlilikleri içerisinde coğrafî bakımdan en sıra dışı olanlardan biridir. Çünkü nikâh Medine'de değil Habeşistan'da, Rasûlullah (sav) nikâh meclisinde fiilen bulunmaksızın gerçekleştirilmiştir.

Müminlerin annesi, iman abidesi Ümmü Habîbe'nin asıl adı Remle bintu Ebû Süfyân'dır. Mekke müşriklerinin önde gelen liderlerinden birisi olan Ebû Süfyân İbn Harb'in kızı olmasına rağmen erken dönemde Müslüman olmuş ve dini uğruna ailesinin çizgisinden ayrılmış İslam'a gönül vermişti.

Habeşistan'a hicret eden ilk muhacirlerden birisi olan Ümmü Habîbe, kocası Ubeydullah İbn Cahş ile birlikte Habeşistan'a hicret etmişti. Eşi orada vefat etti ve Ümmü Habîbe yabancı bir ülkede dul kaldı. Daha sonraki siyer kitaplarında Ubeydullah'ın Hristiyanlığa geçtiği yaygın biçimde anlatılmışsa da hadis araştırmalarında bu ayrıntının kuvvetli bir isnadla sabit olmadığına dikkat çekilmiştir. Güvenilir bilgilere dayanarak olayı incelediğimizde daha doğru olan bilginin Ubeydullah İbn Cahş'ın Habeşistan'da vefat etmesi ve Ümmü Habîbe Remle'nin orada dul kalmış olması bilgisidir.

Rasulullah ile soyu Abdimenafta yani dördüncü göbekte birleşir. Abdumenaf oğulları; Haşim ve Ümeyye oğulları olarak iki kola ayrılırken Kureyş içinde bu iki kol birbirine en yakın akraba idi.

Rasûlullah (sav), Habeşistan'daki Müslümanlarla temas kurup da Ümmü Habibe'nin dul kaldığını öğrenince bu mümin kadını orada yalnız bırakmak istemeyip onunla evlenmek istediğini ifade eden kaynakların verdiği bilgiler çerçevesinde bu talebi Habeşistan'a iletilmişti. Kaynaklarda Amr İbn Ümeyye ed-Damrî'nin bu konuda Necâşî'ye elçi olarak gönderildiği ve evlilik işleminin onun aracılığıyla yürütüldüğü kaydedilmektedir.

Rasulullah ile evlilik büyük bir saadettir. Bu müjdeyi Ümmü Habîbe'ye bir kadın görevli vasıtasıyla ulaştırıldığı bilinmektedir. Daha ayrıntılı tarihî rivayetlerde Ümmü Habîbe'nin nikâh işlerinde kendisini temsil etmek üzere akrabası/ babasının amcası oğlu ashab-ı kiramdan Hâlid İbn Saîd İbnu'l-Âs'ı vekil tayin ettiği belirtilir.

Bu evlilik, vekâlet yoluyla gerçekleştirilen nikâhın siyer tarihindeki en dikkat çekici örneklerinden biridir.

Necaşi'nin Nikahı Gerçekleştirmesi

Hadis alimlerinden Ebû Dâvûd, Nesâî ve Ahmed İbn Hanbel'in eserleride yer alan bilgilere göre Necâşî'nin Ümmü Habîbe'yi Rasûlullah (sav) ile evlendirdiği açık biçimde nakledilir. Son dönem alimlerimizden muhaddis Şuayb el-Arnaût gibi bazı önemli ilim adamlarımızın eserlerindeki bilgilere bakıldığında ilgili tariklerden birini sahih olarak değerlendirmişlerdir.

Daha ayrıntılı tarihî rivayette Necâşî Müslüman muhacirleri toplar, Allah'a hamd eder ve Rasûlullah'ın (sav) kendisine Ümmü Habîbe'yle evlilik konusunda mektup yazdığını açıklar. Hâlid İbn Saîd de Ümmü Habîbe'nin vekili olarak nikâhı kabul eder.

Bu yönüyle nikâh, Rasûlullah'ın (sav) fizikî olarak bulunmadığı fakat onun vekâlet ve talebiyle gerçekleştirilen resmî bir evlilik merasimidir. Bu da nikahın uzak diyarlarda da olsa eşler arasında akdin yapılabileceği hükmünü fıkıh kaynaklarımızda görmekteyiz.

Ümmü Habibe'nin Mehri

Bu evliliğin en dikkat çekici yönlerinden biri mehir miktarıdır. Kaynaklardaki bilgilere baktığımızda Necâşî'nin mehri kendi malından verdiği açıkça belirtilmektedir.

Rakam konusunda metinlerde "dört bin" ifadesi yer almaktadır. Ebû Dâvûd'daki bir bilgiye göre ise bu miktarın 4000 dirhem olduğunun kaydedildiği görülmektedir. Başka tarihî aktarımlarda ise 400 dinar şeklinde nakledilmiştir. Bu nedenle ikisini birbirine karıştırmamak gerekir.

Muhaddis Ebû Dâvûd'un sahih kabul edilen diğer bil bilgiye baktığımızda Necâşî'nin Ümmü Habîbe'ye Rasûlullah (sav) adına "dört bin" miktarında bir mehir verdiği ifade edilir ki bunun dinar veya dirhem olduğu belirtilmemiştir. Necaşi nikahtan sonra müminlerin annesi ummu Habibe Remle'yi Medine'ye gönderdiği kaydedilmektedir.

Aynı rivayet grubunda Necâşî'nin Ümmü Habîbe'nin yol ve evlilik hazırlıklarını da kendi malından karşıladığı, Rasûlullah'ın (sav) ayrıca Habeşistan'a bir çeyiz göndermediği ifade edilir.

Habeşiştan'daki Düğün Yemeği

Annemiz Ümmü Habîbe'nin düğününde diğer birçok annemizden farklı olarak nikâhın ardından yemek verildiğine dair ayrıntılı tarihî bir bilgi bulunmaktadır.

Rivayete göre nikâh tamamlanınca hazır bulunan Müslümanlar ayrılmak üzere kalktılar. Necâşî onları tekrar oturttu ve Rasullerin evliliklerinde yemek ikram edilmesinin önemli bir gelenek olduğunu ifade ederek orada bulunan herkese ikramen yemek hazırlattı. Misafirler bu yemekten yedikten sonra dağıldılar.

Ancak hangi yemeklerin sunulduğuna dair güvenilir ayrıntı yoktur. Dolayısıyla "şu yemekler hazırlandı" şeklinde menü oluşturmak doğru değildir. Kesin olarak söyleyebileceğimiz, nikâhın ardından Necâşî'nin ev sahipliğinde bir düğün ziyafeti/velîme mahiyetinde yemek verilmiş olmasıdır.

Medine'ye Götürülmesi ve Zifaf

Nikâh Habeşistan'da kıyılmış olmakla birlikte Rasûlullah (sav) ile Ümmü Habîbe'nin fiilen aile hayatına başlamaları onun Medine'ye ulaşmasından sonra mümkün olmuştur. Necâşî onu Müslüman muhacirlerden oluşan bir kafileyle Medine'ye göndermiş, rivayetlerde Şurahbîl b. Hasene'nin yolculukta görev aldığı belirtilmiştir.

Dolayısıyla Ümmü Habîbe'nin evliliğinde nikâh ile zifaf arasında coğrafî ve zaman bakımında farklı bir mesafe vardır. Nikâh Habeşistan'da, Rasûlullah (sav) ile fiilî evlilik hayatının başlaması ise Medine'de gerçekleşmiştir.

Müminlerin annesi Ümmü Habîbe'nin evliliği, imanı uğruna ailesinden ve yurdundan ayrılmış bir muhacir hanımın hayatında yeni bir dönemin başlangıcı olmuş; aynı zamanda Habeşistan'daki Müslüman topluluk, Necâşî ve Medine arasında güçlü bir tarihî bağ oluşturmuştur.

Ahmet Ağırakça