Kansızlık Yokken Demir Eksikliği Olur mu? Uzmanlar Uyardı
Sürekli yorgun hissediyor ancak kan tahlilleriniz normal mi çıkıyor? Medicana Çamlıca Hastanesi Hematoloji Uzmanı Prof. Dr. Özkan Sayan, kansızlık olmadan da demir eksikliği görülebileceğini açıklıyor. Vücuttaki demir depolarının azalmaya başladığı dönemde hemoglobin düzeyi bir süre daha normal kalabiliyor. Bu nedenle sadece tam kan sayımına bakılması demir eksikliğinin fark edilmesini geciktirebiliyor. Ferritin testi, demir depolarının gerçek durumunu gösteren en önemli gösterge olarak öne çıkıyor. Güncel ASH kılavuzuna göre erişkinlerde 30 ng/mL ve altındaki ferritin değerleri demir eksikliği açısından dikkat çekici kabul ediliyor. Uzmanlar, açıklanamayan halsizlik, çabuk yorulma ve dikkat güçlüğü şikayetlerinde mutlaka demir depolarının da kontrol edilmesi gerektiğini vurguluyor. Özellikle yoğun adet kanaması yaşayan kadınlar, sporcular, çocuklar ve yaşlılar risk grubu olarak değerlendiriliyor.
Demir eksikliği ve kansızlık aynı anda görülmek zorunda değil. Medicana Çamlıca Hastanesi Hematoloji Uzmanı Prof. Dr. Özkan Sayan, vücuttaki demir depolarının azalmaya başladığı dönemde hemoglobin düzeyinin bir süre normal sınırlarda kalabildiğini belirterek, yalnızca tam kan sayımına bakılarak yapılan değerlendirmelerin eksikliğin fark edilmesini geciktirebileceğini açıkladı. Ferritin değeri, vücudun demir depoları hakkında bilgi veren önemli bir gösterge olarak öne çıkıyor. Demir depoları azalmış bir kişinin hemoglobin değeri henüz normal sınırlar içerisinde olabilir ve bu dönemde halsizlik, çabuk yorulma, dikkat güçlüğü gibi şikayetler görülebilir.
Uzmanlar, kan sayımında kansızlık saptanmamasının demir eksikliğinin kesin olarak bulunmadığı anlamına gelmediğini vurguluyor. Özellikle açıklanamayan ve uzun süredir devam eden yorgunluk, halsizlik şikayetlerinde demir depolarının da değerlendirilmesi büyük önem taşıyor. Güncel ASH kılavuzuna göre erişkinlerde 30 ng/mL ve altındaki ferritin değerleri demir eksikliği açısından dikkat çekici kabul ediliyor. Örneğin ferritin değeri 20 ng/mL olan bir kişinin sonucu, kullanılan laboratuvarın referans aralığına göre normal olarak işaretlenmiş olabilir ancak güncel yaklaşımda bu değer demir eksikliği olarak değerlendiriliyor. Burada önemli olan yalnızca bir sayının değişmesi değil, demir eksikliğinin daha erken dönemde tanınabilmesi ve uygun tedavinin zamanında başlanabilmesi.
Demir eksikliği farklı yaş gruplarında farklı sonuçlara yol açabiliyor. Özellikle yoğun adet kanaması yaşayan kadınlar, sürekli yorgun hissetmeyi günlük hayatlarının bir parçası olarak kabul edebiliyor ve tekrarlayan kan kayıpları zamanla demir depolarını azaltabiliyor. Çocuklarda demir eksikliği büyüme ve gelişmenin yanı sıra dikkat ve öğrenme süreçlerini etkilerken, ergenlik döneminde özellikle adet görmeye başlayan genç kızlarda demir ihtiyacı artabiliyor. Düzenli ve yoğun egzersiz yapan sporcularda artan gereksinim ve çeşitli demir kaybı mekanizmaları nedeniyle demir depolarının azalması söz konusu olabiliyor. İleri yaştaki bireylerde ise demir eksikliği bazen yetersiz beslenme, bazen emilim sorunları, bazen de fark edilmeyen sindirim sistemi kanamalarıyla ilişkili olabiliyor. Prof. Dr. Sayan, ferritin sonuçlarının tek başına yorumlanmamaması gerektiğini, özellikle inflamasyonun eşlik ettiği hastalıklarda ferritin değerinin normal veya yüksek olmasının demir eksikliğini her zaman dışlamadığını belirtiyor. Yeni ferritin eşiklerinin herkesin demir ilacı kullanması gerektiği anlamına gelmediğini vurgulayan uzmanlar, gereksiz veya kontrolsüz demir takviyesinin uygun bir yaklaşım olmadığını, demir eksikliği saptandığında yalnızca eksikliği yerine koymaya odaklanmak yerine bu eksikliğin neden ortaya çıktığının da araştırılması gerektiğini ifade ediyor.