Mimar Sinan ve ‘deve kuşu yumurtası’ sırrı

Osmanlı İmparatorluğu'nun en parlak dönemine imzasını atan Mimar Sinan, yalnızca taş ve mermeri şekillendiren bir usta değil, aynı zamanda çağının çok ötesinde yenilikçi çözümler üreten bir mühendislik dehasıydı. Yapıtlarında estetik unsurları ve dayanıklılığı harmanlarken yapının uzun ömürlü olması ve kullanım esnasında kolaylık sunması için çaba harcamıştı. Sinan'ın mimari tasarımları incelendiğinde ses akustiğinden havalandırmaya kadar her ince ayrıntının büyük bir hassasiyetle düşünüldüğü net bir şekilde görülür. Ayasofya'da Mimar Sinan İzleri Sinan'ın 'kalfalık eserim' olarak nitelendirdiği Süleymaniye Camii, 16. yüzyıl Osmanlı mimarisinin ve ecdadımızın kudretinin sembol yapılarından biridir. Kanuni Sultan Süleyman'ın özel talebiyle inşa edilen bu görkemli külliye, devasa boyutu ve iç mekandaki ferahlıkla dikkat çeker. Sinan, bu dev yapıda cemaatin vaazları rahatça duyabilmesi için içi boş turşu küplerini kubbe duvarlarına yerleştirerek eşsiz bir akustik düzen kurmuş, yapının aydınlatmasında ise yüzlerce kandil ve dev mum kullanarak muazzam bir atmosfer oluşturmuştur. Şam Süleymaniye Külliyesi Yüzlerce kandil ve mumun yakıldığı, binlerce insanın ziyaret ettiği bu denli geniş bir yapıda karşılaşılabilecek en büyük fiziksel sorunlardan biri, yüksek tavanlarda ve ulaşılması güç noktalarda örümcek ağlarının birikmesiydi. Mimar Sinan, estetik görünümü bozan ve temizliği son derece zahmetli olan bu durumu gidermek için tamamen doğal bir yönteme başvurdu. Dönemin şartlarında kimyasal haşere önleyiciler bulunmadığından Sinan, deve kuşu yumurtasının böcekler ve örümcekler üzerindeki doğal caydırıcı etkisini keşfederek mimarlık tarihine geçecek bir uygulamaya imza attı. Süleymaniye'nin sırları Devekuşu yumurtasının örümcekleri uzak tutma sırrı, kabuğunun yapısında ve zamanla geçirdiği fiziksel değişimde saklıdır. Kuru ve havadar bir ortamda muhafaza edilen deve kuşu yumurtası, zamanla içerisindeki suyu kaybederek kurur ve çürümeye başlar. Bu süreçte insan burnunun algılayamayacağı ancak örümcekler ve küçük haşerelerin son derece hassas olduğu mikro ölçekte bir koku salgılar. Bu koku nedeniyle örümcekler o alana yaklaşamaz, ağ öremez ve barınamazlar. Tek bir yumurtanın yaklaşık 60-70 metrekarelik bir etki alanına sahip olması, Sinan'ın bu buluşunu devasa yapılar için ideal bir çözüm haline getirmiştir. Bu muazzam keşfin camide hayata geçirilebilmesi için Kanuni Sultan Süleyman'ın talimatıyla Afrika'dan onlarca devekuşu yumurtası İstanbul'a getirilmiştir. Mimar Sinan, bu yumurtaları rastgele yerleştirmek yerine, örümceklerin ağ örmeye en meyilli olduğu ve kandil dumanlarının yoğunlaştığı avizelerin kandil çanakları arasına konumlandırmıştır. Böylece hem görsel olarak avizelerin bir parçası haline getirilmiş hem de işlevsel açıdan maksimum verim alınması sağlanmıştır. 10 Maddede Kanuni Sultan Süleyman Mimar Sinan, tamamen pratik bir amaca hizmet eden bu objeleri bile yapının estetik bütünlüğüne dahil etmeyi başarmıştır. Süleymaniye Camii'nde yürütülen restore ve bakım çalışmaları sırasında yerlerinden çıkarılan yumurtaların üzerinde dönemin geleneksel motifleriyle işlenmiş rengarenk nakışlar ve ince çizimler tespit edilmiştir. Yaklaşık 400-500 yıl öncesine ait bu zarif süslemelerin hiçbir bozulmaya uğramadan günümüze kadar ulaşması, Osmanlı zanaatının ve koruma anlayışının ne denli ileri düzeyde olduğunu göstermektedir. Süleymaniye'de elde edilen başarının ardından Mimar Sinan, aynı doğal yöntemi daha sonra inşa ettiği ve 'ustalık eserim' dediği Edirne'deki Selimiye Camii'nde de uygulamıştır. Sinan, sadece avizelerde yumurta kullanmakla kalmamış; yapının harcında da yumurta akından faydalanarak yapı malzemesinin dayanıklılığını artırmıştır. Selimiye'de de tekrarlanan bu uygulama, sonraki yüzyıllarda diğer pek çok Osmanlı camisine ve sivil mimari örneğine ilham kaynağı olmuştur. Mimar Sinan'ın Ustalık Eseri: Selimiye Camii Geleneksel bir bilgi ve hipotez olarak asırlardır anlatılan bu durum, yakın dönemde yapılan bilimsel araştırmalara ve deneylere de konu olmuştur. Güncel çalışmalar, deve kuşu yumurtalarının ortamdaki örümcek ağı oluşumunu yarı yarıya kadar azaltabildiğini doğrulamaktadır. Araştırmacılar, Mimar Sinan döneminde yumurtaların üzerine sürülen özel bitkisel ve doğal karışımlarla bu koruyucu etkinin daha da üst seviyelere çıkarıldığını tahmin etmektedir. Günümüzde haşere ve bakteri sorunları genel olarak sanayi üretimi kimyasallar, böcek itici ilaçlar ve antibakteriyel boyalar vasıtasıyla çözülmektedir. Özellikle hastaneler, ameliyathaneler ve hijyenin kritik olduğu modern alanlarda bu tür sentetik çözümler tercih edilmektedir. Ancak kimyasalların çevreye ve insan sağlığına olası zararları düşünüldüğünde, Mimar Sinan'ın asırlar önce sıfır atık ve tamamen doğal yöntemlerle ürettiği ekolojik çözümlerin değeri bugün çok daha iyi anlaşılmaktadır. Mimar Sinan'ın İstanbul'a armağan ettiği külliyeler Sonuç olarak, Süleymaniye Camii'ndeki kandil çanakları arasında yer alan bir devekuşu yumurtası, basit bir süs eşyası olmanın çok ötesinde, derin bir biyolojik ve mimari gözlemin ürünüdür. Yüzyıllar öncesinden günümüze kadar işlevini ve estetiğini koruyan bu detay, Mimar Sinan'ın doğayı ne kadar iyi gözlemlediğini, bilimi mimariyle nasıl bütünleştirdiğini ve problemleri ekolojik yollarla çözme yeteneğini bir kez daha kanıtlamaktadır.

AKADEMİK

İLAHİYAT

Kur'an

TARİH

EDEBİYAT

SİNEMA

MÜZİK

EĞİTİM

FELSEFE

SOSYOLOJİ

PSİKOLOJİ

GALERİ

LİSTELER

FİKRİYAT TV

ESMA-İ HÜSNA

İSLAM

MÜZİK

FİKRİYAT AKADEMİ

Mimar Sinan ve ‘deve kuşu yumurtası’ sırrı

Estetiği mühendislikle buluşturan usta