Bir Sürgün Hikayesi: Kara Ayaklar

1830 yılında Fransa'nın Cezayir'i işgal etmesiyle başlayan 132 yıllık sömürge dönemi, Kuzey Afrika'da sadece siyasi sınırları değiştirmekle kalmamış, günümüze kadar uzanan derin bir toplumsal ve hukuki miras bırakmıştı. Bu sürecin odak noktasında, sömürge yönetimi boyunca bölgeye yerleşen ve 'Pieds-Noirs' (Kara Ayaklar) olarak adlandırılan Avrupa kökenli nüfus yer alır. 'Kara Ayak' ifadesinin nereden geldiğine dair kesin bir tarihsel kanıt olmamakla birlikte, Fransız askerlerinin siyah çizmelerinden veya kömür işçilerinin kirlenen ayaklarından mülhem çeşitli anlatılar mevcuttur. Sömürgecilik: Topraklara değil zihinlere pranga Cezayir'deki Fransız hakimiyetinin temel karakteristiği, kurulan eşitsiz hukuk düzeniydi. Avrupalı yerleşimciler ile sömürge yönetiminin koruduğu yerli Yahudiler, Fransız vatandaşlığının getirdiği tüm siyasi, hukuki ve ekonomik imtiyazlardan eksiksiz biçimde yararlanıyordu. Buna karşılık 'Fransız tebaası' sayılan öz Müslüman Cezayir halkı, anayasal vatandaşlık haklarından mahrum bırakılarak ikincil sınıf bir toplumsal statüye hapsedilmişti. Sömürge yönetiminin 'Code de l'indigénat' (Yerli Yasası) adıyla yürürlüğe koyduğu cezalandırma ve denetim mekanizmaları, yerli halkın hareket alanını tamamen kısıtladı. Bununla da kalınmayıp çıkarılan özel arazi kanunlarıyla, yüzyıllardır yerel kabilelere ve halka ait olan milyonlarca hektar verimli tarım arazisi Avrupalı göçmenlere devredildi. Bu durum, sömürgecilerin ekonomik güç kazanmasını sağlarken yerli nüfusu kendi topraklarında mülksüzleştirdi. Kudüs'ten Malta'ya Uzanan Bir Şer Odağı: Hospitalier Şövalyeleri Kamuoyundaki yaygın algının aksine Kara Ayakların tamamı büyük malikanelere ve dev çiftliklere sahip aristokratlar veya zengin sömürgecilerden oluşmuyordu. Topluluğun önemli bir kısmını Avrupa'daki sefaletten kaçıp gelen işçiler, küçük esnaflar, memurlar ve zanaatkarlar oluşturmaktaydı. Ancak ekonomik durumları ne olursa olsun, en yoksul Kara Ayak bile sömürge sisteminin sağladığı hukuki ve siyasi koruma zırhı sayesinde yerli Müslüman çoğunluktan her zaman daha ayrıcalıklı bir konumdaydı. Fransa'nın uyguladığı katı sömürge rejimi, Avrupalı azınlık ile yerli Arap-Berberi çoğunluk arasında geçişe izin vermeyen adeta bir ırksal ayrımcılık duvarı ördü. Bu sistemde arada kalan tek grup, sömürge ordusunda görev yapan 'Harki' adlı yerli Müslüman askerler oldu. Bağımsızlık sonrasında hem Kara Ayaklar hem de Fransız idaresi tarafından kaderine terk edilen Harkiler, kendi toplumlarınca 'hain' olarak nitelendirildi ve büyük misillemelere maruz kaldılar. Kadavra Sinodu: Papa Formosus'un Cesedini Yargılayan Mahkeme Cezayir'deki çatışmalar ve Kara Ayakların Paris üzerindeki baskısı, Fransa'da siyasi bir krize yol açarak Dördüncü Cumhuriyet'in çökmesine neden oldu. İktidara getirilen General Charles de Gaulle, başlangıçta yerleşimcileri teskin eden söylemler geliştirse de, savaşın sürdürülemez olduğunu görerek kendi kaderini tayin referandumuna gitti. 1962 Evian Anlaşmaları ile 132 yıllık Fransız hakimiyeti resmi olarak son buldu. Evian Anlaşmaları, Cezayir'de kalmak isteyen Avrupalılar için mülkiyet ve vatandaşlık haklarına dair 3 yıllık bir geçiş süresi ve belirli güvenceler öngörüyordu. Ancak tırmanan şiddet olayları, karşılıklı misillemeler ve yılların biriktirdiği öfke atmosferi bu sözleşmelerin kağıt üzerinde kalmasına yol açtı. Gelecek kaygısı ve misilleme korkusu yaşayan 800 binden fazla insan, Cezayir'i geride bırakarak tek bir bavulla Fransa limanlarına akın etti. Bu durum tarihin en hızlı kitlesel tahliyelerinden biri olarak kayıtlara geçti. Osmanlı döneminde Cezayir Fransız hükümeti gelen mültecileri 'rapatrié' (ülkesine geri dönen) olarak tanımladı. Ancak Kara Ayakların büyük bir bölümü Cezayir'de doğmuştu ve hayatlarında metropol Fransa'ya hiç ayak basmamışlardı. Fransa onlar için bir tamamen yabancı bir coğrafyaydı. Bu yüzden 1962 yılı topluluğun hafızasında bir geri dönüşten ziyade, ana vatanlarından sökülüp atılma ve köksüzleşme trajedisi olarak yer etti. Fransız kamuoyu ve sol siyasi çevreler, bu insanları yaşanan kanlı savaşın, ekonomik krizlerin, yıkılan hükümetlerin ve sömürgeci adaletsizliğin doğrudan sorumlusu ve 'ırkçı sömürgeciler' olarak etiketledi. Yani Kara ayaklar, ne Fransa'ya ne de Cezayir'e aitlerdi. Fransa devleti, gelen nüfusu ağırlıklı olarak iklimi Cezayir'e benzeyen Güney Fransa bölgelerine ve Korsika adasına yerleştirdi. Ancak devletin Korsika'daki verimli tarım arazilerini ve ekonomik teşvikleri yerli ada halkı yerine Kara Ayak göçmenlerine tahsis etmesi, ada genelinde büyük bir tepkiye yol açtı. 1962 sonrasında Cezayir'de kalmayı tercih eden yaklaşık 200 bin Kara Ayak'ın varlığı ise uzun soluklu olmadı. Mülklerin millileştirilmesi, güvenlik sorunları ve 1990'lardaki iç savaş ortamı nedeniyle bu nüfus yıllar içinde hızla eridi. 1960'larda yüz binlerle ifade edilen sayı, 1990'larda binlere, günümüzde ise yalnızca birkaç yüz yaşlı ferde kadar geriledi. Fransa dünyayı nasıl sömürdü? Günümüzde Fransa ile Cezayir arasındaki en büyük anlaşmazlık noktalarından birini, Kara Ayakların geride bıraktığı devasa gayrimenkul ve mal varlıkları oluşturmaktadır. Fransa devleti, 1970'li yıllardan itibaren çıkardığı kanunlarla bu mültecilere kısmi tazminatlar ödemiş olsa da, Kara Ayak dernekleri bu ödemeleri yetersiz bulmakta ve bağımsız Cezayir devletinden mülklerin iadesini veya ek tazminat talep etmektedir. Cezayir yönetimi ve hukukçuları, Kara Ayakların mülkiyet taleplerini tamamen haksız ve hukuksuz kabul etmektedir. Evian Anlaşmaları uyarınca verilen sürede ülkede kalmayanların haklarını kaybettiğini belirten Cezayir makamları, 132 yıllık işgal süresince yerli halkın gasp edilen topraklarını ve uğradığı zararları hatırlatmaktadır. Cezayir meclisi, Fransız sömürgeciliğini resmi olarak 'insanlık suçu' sayacak yasa tasarılarını gündemde tutarak karşı bir duruş sergilemektedir. Fransa'nın geçmişle yüzleşme konusundaki çekingenliği ve Kara Ayakların mülk talepleri, iki ülke arasındaki diplomatik ilişkilerin normalleşmesinin önündeki en büyük engel olmayı sürdürmektedir. Sonuç olarak 'Kara Ayaklar', sömürgecilik olgusunun toplumsal boyuttaki en karmaşık insanlık trajedilerinden birini simgelemektedir. Bir yandan sömürge sisteminin ayrıcalıklarından yararlanıp yerli halkın mülksüzleşmesine ortak olan, diğer yandan tarihsel hesaplaşmanın ortasında kalarak doğup büyüdüğü topraklardan sürülen ve ana vatanında bile yabancı muamelesi gören bir topluluğun hikayesidir. Kara Ayaklar meselesi, bugün geçmişte kalan bir göç dalgası değil, Fransa ile Cezayir'in ortak ve sancılı tarihinin canlı bir hesaplaşma alanıdır. Göçün insan psikolojisine etkileri

AKADEMİK

İLAHİYAT

Kur'an

TARİH

EDEBİYAT

SİNEMA

MÜZİK

EĞİTİM

FELSEFE

SOSYOLOJİ

PSİKOLOJİ

GALERİ

LİSTELER

FİKRİYAT TV

ESMA-İ HÜSNA

İSLAM

MÜZİK

FİKRİYAT AKADEMİ

Bir Sürgün Hikayesi: Kara Ayaklar

Bir Sürgün Hikayesi: Kara Ayaklar