İslam hukukunda butlan kavramı

İslam hukuk sisteminde hukuki işlemler, geçerli olup olmamalarına göre temel olarak iki gruba ayrılır. Ancak geçersiz işlemler konusunda mezhepler arasında bir görüş ayrılığı vardır. Hanefi mezhebi dışındaki çoğunluk, geçerli olmayan tüm işlemleri tek bir başlık altında toplayıp 'batıl' olarak kabul ederler. Hanefiler ise geçersiz işlemleri batıl ve fasid olarak ikiye ayırarak ikisine de birbirinden farklı hukuki sonuçlar bağlarlar. Dört büyük mezhep ve isimleri Bir hukuki işlemin geçerli sayılabilmesi, rükün ve buna bağlı unsurların (in'ikad) tam, eksiksiz olmasına bağlıdır. Hanefilere göre eksiklik işlemin rüknünde veya in'ikadında ise o işlem batıl olarak adlandırılır. Yani hiç olmamış, doğmamış olan bir işlemle aynıdır. Eğer ki eksiklik hukuki işlemin rüknünde veya in'ikadında, yani özünde değil de farklı bir noktasındaysa işlem yok sayılmaz; sadece fasid (kusurlu/sakat) kabul edilir. İslam hukukunda rükün ne anlama gelir? Rükün, bir ibadet veya hukuki işlemin olmazsa olmaz temel unsuru, özüdür. Rükünsüz bir işlem geçerli sayılmaz. Uçan bir kuşu satın alabilir miyiz? İslam hukukunda garar kavramı Bir işlemin rükünleri; taraflar, irade beyanı ve işlemin konusudur. Bu temel unsurlar aynı zamanda o işlemin geçerlilik koşullarını da (in'ikad) şekillendirir. İşlemin hükümsüz hale gelmemesi için tarafların hukuki ehliyete sahip olması gerekir. Örneğin bir akıl hastasının taraf olduğu bir satış geçersiz sayılır. Bununla birlikte irade beyanlarının tam bir uyum içinde ve aynı hukuki ortamda gerçekleşmesi, işlemin konusunu oluşturan malın devredilmeye veya satılmaya uygunluğu, işlemin sıhhati açısından büyük önem taşır. Hukuk terimleri sözlüğü Bir alışveriş veya sözleşmede bahsettiğimiz temel unsurlar sağlamsa, ancak fiyatta belirsizlik, zorlama veya faiz şüphesi gibi ikincil kurallarda bir eksiklik varsa Hanefiler bu işlemi tamamen yok saymaz, ona 'fasid' derler. Yani işlem hemen çöpe atılmaz; aksine bu kusur düzeltilirse işlem geçerli hale gelebilir, düzeltilmezse iptal edilir. Diğer mezhepler ise eksikliğin ana unsurlarda mı yoksa ikincil unsurlarda mı olduğuna bakmazlar. Onlara göre en ufak bir kural ihlali bile işlemi 'batıl' kılar; yani fasid ile batıl aynı şeydir ve yapılan sözleşme en başından itibaren hiç var olmamış gibi tamamen geçersiz sayılır. İslam'a göre akidler Br işlemin batıl olmasının, o işlemin en baştan itibaren hiç yapılmamış gibi olduğuna değinmiştik. Dolayısıyla batıl anlaşmalar hiçbir hukuki sonuç doğurmaz. İşlem gerçekleşmiş olsa bile taraflar birbirlerine para veya mal vermişlerse bunları aynen geri almak zorundadır. Hatta geçersiz bir anlaşmayla alınan bir mal daha sonra başkasına satılmış olsa bile ilk sahibi kural olarak malını geri alabilir. Ayrıca geçersiz bir anlaşmaya dayanarak yapılan ödemeler veya verilen sözler de dolaylı olarak geçersiz hale gelir. En önemlisi, en baştan geçersiz olan bir işleme taraflar sonradan 'biz bu haliyle onaylıyoruz' deseler bile o işlem geçerli hale gelemez; her şeyin en baştaki haline dönmesi gerekir. Ancak bu konuda birtakım istisnai durumlar mevcuttur. Dünyaya ilan edilen sözleşme: Medine Sözleşmesi Batıl hukuki işlemler normalde hiçbir hukuki sonuç doğurmaz; ancak işlem fiilen uygulanmışsa, mağduriyetleri önlemek ve fiili durumu korumak adına istisnai olarak bazı hukuki sonuçlar ortaya çıkabilir. Bu istisnai durumların başında evlilik meselesi gelir. Bir akdin geçerliliği söz konusu olunca evlilik meselesinin ayrı bir mercek altında incelenmesi önem taşır. Bu hususa Hanefi mezhebinde de ayrıca önem verilmiş, hatta görüşler ikiye ayrılmıştır. Bir aile reisi olarak Hz. Muhammed ve örnek davranışları Mezhebin kurucusu Ebu Hanife, diğer akidlerdeki batıl ve fasid ayrımını evlilikte de birebir uygular. Ona göre eğer karı-kocanın irade beyanı gibi söz konusu temel unsurlar yoksa evlilik batıldır. Ancak taraflar ve irade beyanı var fakat şahit bulunmaması gibi şartlar eksikse evlilik fasiddir. Ebu Hanife'nin evlilik akdini muhafaza etmeye yönelik bu yaklaşımı, bu evlilikleri zina saymayarak ağır cezaların (had) önüne geçmeyi ve kadının mehir hakkını korumayı amaçlar. Ebu Hanife'den 10 nasihat Buna karşın, Ebu Hanife'nin öğrencileri Ebu Yusuf ve İmam Muhammed de dahil olmak üzere diğer mezheplerde de kabul gören görüş evlilik akdinde böyle bir ayırma gerek duyulmadığıdır. Bu görüşe göre eksik şartlı evlilikler tamamen geçersizdir. Ancak onların 'geçersiz' kabul ettiği bu evlilikler, doğacak çocukların nesebini ve kadının haklarını koruma noktasında Ebu Hanife'nin fasid evlilik anlayışıyla yakınlık gösterir. Ebu Yusuf kimdir? Ebu Hanife'nin önde gelen talebesi, müctehid hukukçu ve İslam tarihinin ilk kadılkudatı olan ve daha çok künyesiyle meşhur olan Ebu Yusuf, 113 (731) yılında Kufe'de doğmuş olup bazı kaynaklara göre seksen dokuz yaşında vefat etmiştir. İmam Muhammed kimdir? Tam adı Ebu Abdillah Muhammed b. el-Hasen b. Ferkad eş-Şeybani (ö. 189/805), Ebu Hanife'nin önde gelen talebesi olup kaleme aldığı eserlerle Hanefi mezhebinin görüşlerini kayıt altına alan müctehid bir hukukçudur. Hadislerle evlilik ve aile hayatı Butlan konusunda en kolaylaştırıcı kavramlardan biri de butlanın bölünmesidir. İslam hukukçuları, geçersiz (bâtıl) bir sözleşmenin tamamını yok saymak yerine, eğer mümkünse sadece sorunlu kısmını geçersiz sayıp kalan kısmını geçerli kabul etmeyi ilke olarak benimsemişlerdir. Geçersiz bir sözleşmenin geçerli bir sözleşmeye dönüşüp dönüşemeyeceği (tahvil) konusunda ise hukukçular farklı görüşler öne sürse de, bu tür işlemler doğuştan hükümsüz olduğu için geçerlilik kazanmaları veya iptali için ardıl çözümler üretmeye gerek yoktur. İslam ve şeriat rüknü Tüm bu esaslar İslam hukukunun kolaylaştırıcı yönünü gözler önüne sermekte. Butlan uygulamasının katı ve kuramsal bir kuraldan ibaret olmadığını, aksine hayatın gerçekleriyle uyumlu esnek bir yapıya sahip olduğunu gösterir. Sonuç olarak İslam hukuku, bir yandan sakat işlemleri geçersiz kılarak hukuki düzeni muhafaza etmiş, diğer yandan gerçekleşen somut durumları yok saymayarak adalet ve hakkaniyet dengesini başarıyla kurmuştur. Siyer kaynaklarına göre Efendimiz'in (s.a.v.) 27 gazvesi

AKADEMİK

İLAHİYAT

Kur'an

TARİH

EDEBİYAT

SİNEMA

MÜZİK

EĞİTİM

FELSEFE

SOSYOLOJİ

PSİKOLOJİ

GALERİ

LİSTELER

FİKRİYAT TV

ESMA-İ HÜSNA

İSLAM

MÜZİK

FİKRİYAT AKADEMİ

İslam hukukunda butlan kavramı

İslam hukukunda butlan