Ölümle Hayat Arasında: Cahit Sıtkı Tarancı

Cahit Sıtkı Tarancı’nın “Otuz Beş Yaş” Şiirinin İlk Bölümünün İncelenmesi

Yaş otuz beş! yolun yarısı eder.
Dante gibi ortasındayız ömrün.

◻ Şiirin ilk bölümü bu şekilde başlar. İlk mısrada, "35" ifadesinden sonra bir ünlem işareti kullanılmıştır. Bu durum, mısranın ünlem anlamı taşıyan kısa bir cümleyle başladığını gösterir. Devamında ise ayrı bir cümle yer alır. Bu cümlenin öznesi, kişinin 35 yaşına ulaşmış olmasıdır. Böylece 35 yaşına geldiğini aniden fark eden bir insanın yaşadığı heyecan ve şaşkınlık dile getirilir.

◻ Mısranın ikinci kısmında geçen "yol" ve "yolun yarısı" ifadeleri arasında bir benzetme ilişkisi bulunduğunu fark etmemiz gerekir. Burada kapalı istiare vardır. Çünkü yol sözcüğüyle kastedilen, insanın hayatıdır. İkinci mısra okunduğunda bu anlam daha da belirgin hâle gelir:

"Dante gibi ortasındayız ömrün."

◻ Bu mısrada, yolun yarısı ile ömrün ortası arasında bir ilişki kurulmuştur. Böylece yol sözcüğüyle kastedilenin insanın ömrü olduğu açıkça anlaşılır. Ömür, bir insanın yaşam süresinin bütünüdür. Şiirde ise hayat, bir yol olarak düşünülmekte ve bu yolun yarısına ulaşılması üzerinde durulmaktadır.

◻ Burada iki önemli soruyla karşılaşırız: Otuz beş yaş neden yolun yarısı olarak kabul edilmektedir? Şair, neden kendisini Dante gibi ömrün ortasında görmektedir?

Bu soruların cevaplarını bulabilmek için Dante'nin hayatına ve eserine bakmak gerekir.

◻ Dante, 14. yüzyılda yaşamış İtalyan bir şairdir ve bu yönüyle Yunus Emre ile çağdaştır. İtalyan edebiyatının kurucuları arasında kabul edilir. Bunun önemli nedenlerinden biri, eserlerini Latince yerine İtalyanca yazmasıdır. En önemli eseri olan İlahi Komedya da İtalyan edebiyatının en eski ve en önemli eserleri arasında gösterilir.

◻ İlahi Komedya, üç bölümden oluşan uzun ve epik bir şiirdir: Cehennem, Araf ve Cennet. Eserde bir öte dünya yolculuğu anlatılır. Şiirin kahramanı, aynı zamanda eserin yazarı olan Dante'nin kendisidir. Dante, bu yolculuk sırasında sırasıyla Cehennem'i, Araf'ı ve Cennet'i dolaşır.

◻ Cehennem bölümünde Dante, Kudüs'tedir. Ormanda yolunu kaybeder. Bu durumu anlatırken şu ifadeyi kullanır:

"Hayat yolunun yarısında kendimi karanlık bir ormanda buldum."

◻ Bu ifade, Cahit Sıtkı Tarancı'nın şiirindeki "Dante gibi ortasındayız ömrün" dizesiyle doğrudan ilişkilidir. Başka bir ifadeyle, Dante'nin eserinde geçen hayat yolunun yarısı düşüncesi, Cahit Sıtkı'nın şiirinde yeniden karşımıza çıkar.

◻ Dante, bu yolculuğa çıktığında 35 yaşındadır. Bu nedenle 35 yaş, onun için hayat yolunun yarısını temsil eder. Peki, Dante neden ömrünün yarısını 35 yaş olarak kabul etmektedir?

◻ Bunun temelinde Kitab-ı Mukaddes'te insan ömrünün ortalama 70 yıl olarak düşünülmesi yer alır. Dante, dinî ve metafizik düşüncelere önem veren bir şairdir. İlahi Komedya'da üç sayısı ve üçün katları sıkça kullanılır. Bu durum, Hristiyanlıktaki Teslis inancıyla ilişkilidir. Eserde Hristiyanlıkla ilgili pek çok unsur bulunur. Bununla birlikte Dante'nin İslam düşüncesinden de etkilendiği kabul edilir. Örneğin, Hristiyanlıkta geleneksel olarak yer almayan Araf kavramı, eserde önemli bir yere sahiptir. Ancak Dante, inanç bakımından Hristiyanlığa bağlıdır.

◻ Dolayısıyla Dante, 35 yaşını hayat yolunun yarısı olarak kabul eder. Cahit Sıtkı Tarancı'nın "Dante gibi ortasındayız ömrün" dizesi de doğrudan İlahi Komedya'ya gönderme yapar. Bu nedenle söz konusu dize, edebî sanatlar bakımından telmih olarak değerlendirilebilir. Şair, Dante'nin eserini ve onun hayat yolunun yarısına ilişkin düşüncesini hatırlatmaktadır.

◻ Yolun yarısı ile ortası, anlam bakımından aynı şeyi ifade eder. Peki, bu neden söz konusu edilmektedir? Çünkü yalnızca ömrün yarısı değil, herhangi bir şeyin yarısı da önemli bir noktayı ifade eder. Bir ayrımı, bir dönüm noktasını belirtir.

◻ Ömrün yarısına gelmek, insanda şaşkınlık, kaygı ve dehşet uyandıran bir durumdur. Çünkü geriye yolun yarısı kalmaktadır. O yarının sonunda ise insanı ölüm beklemektedir. Fakat bu da kesin değildir. İnsanın 35 yıl daha yaşayacağı ve ardından öleceği diye bir kural yoktur. Nitekim bu tür ifadeler kullanmak tehlikeli olabilir. Cahit Sıtkı, 70 yaşına değil, 46 yaşına geldiğinde vefat etmiştir.

◻ Burada anlatılan yalnızca bir temsildir; insanın ne zaman öleceği belli değildir. Ancak eninde sonunda insan ölecektir. Ölüm, pek çok şairde olduğu gibi Cahit Sıtkı Tarancı'nın da temel meselelerinden biridir. Şair, ölüm kadar hayatı yaşama sevincini de dile getirir. Fakat şahsi hayatında ıstırabını çektiği şey, ölüm duygusudur.

Peki, bu dönüm noktası geldiğinde ne olur? İlk bölümün sonraki mısralarında anlatılanlar da budur.