Dekolonizasyonun Yol Haritası

Enstitü Sosyal ile NUN Eğitim ve Kültür Vakfı'nın öncülüğünde 12-13 Mayıs tarihleri arasında AKM'de 'Dünya Dekolonizasyon Forumu' gerçekleştirildi. Organizasyona pek çok farklı ülkeden; akademisyen, gazeteci, yazar aktivist katıldı. Forumun teması ismine de yansıdığı gibi 'sömürgecilik' idi. Her türlü sömürüye karşı düzenlenen bu forum dekolonizasyon diğer adı ile sömürgesizleşme kavramı üzerine duruldu. Dekolonizasyon; bir devletin, başka bir ülke veyahut halk üzerine kurduğu kontrolsüz otoriteyi veyahut baskıyı sona erdirmesi anlamına geliyor. İşte, forumun tam olarak amacı buydu; farklı ülkelerden gelen katılımcılarla uluslararası bir şekilde değerlendirmek ve ortaya koymaktı. Forumda 'Filistin Meselesi'ne ayrıca yer verildi ve üzerine konuşmalar gerçekleşti. 'Bilgi Üretimi ve Dolaşımının Sömürgecilikten Arındırılması' teması ile düzenlenen forumda pek çok oturum yer aldı. Fikriyat olarak hem katılımcı hem de dinleyici vasfımızla forumda bulunan isimlerle meseleye dair önemli röportajlar gerçekleştirdik. Bu isimlerden ilki Siyaset Bilimci François Burgat oldu. SORU: 'Filistin sömürgeciliği uzerine tarihsel bir analize ihtiyaç yok; yapmanız gereken sadece bugüne bakmak.' Böyle bir ifadeniz mevcut, fakat buna bakıp da hala göremeyenler var. Onlara buradan ne söylemek ne mesaj vermek istersiniz? Siyaset Bilimci François Burgat: Tabii ki tarihe gerek yok dediğimde şaka yapıyordum ancak işgal, sömürgeleşme önümüzde duruyor. Biliyorsunuz bazen durumu özetliyorum ve İsrail anlatısının uzun zamandır bir mağduriyet anlatısı olduğunu söylüyorum. İşleri netleştiren temel fark budur. Bazen insanlar Trump'ın Biden'dan, yeni Netanyahu'nun ise Rabin'den daha iyi olduğunu söylüyorlar. Neden? Çünkü ikiyüzlülük yapmadan aynı anlatıyı konuşuyorlar. Bunu yüksek sesle ve net bir şekilde söylüyorlar. Siz karanlığın halkısınız, biz ise aydınlanmanın halkıyız diyorlar. Dolayısıyla, bir dereceye kadar bu üstünlükçü, söylem onun sonuna işaret ediyor. Artık işe yaramıyor. Mağduriyet söyleminin olduğu kadar etkili değil. Bu, en azından bir dereceye kadar iyimser olmak için bir neden. Beyaz üstünlüğünün sonu yakın ama ne zaman olduğunu bilmiyoruz ve onu uzatmak için ne kadar şiddetin seferber edileceğini de bilmiyoruz. Fakat doğru yönde ilerliyoruz. SORU: Bizler için dekolonizasyonun önemi nedir? Prof. Dr. Ayhan ÇİTİL: Kolonileşmenin, sömürgeleşmenin ne olduğunu biliyoruz. Meşhur bir post-kolonyal dönem lafı var; bir şekilde ülkelerin özgürleştiği, bağımsızlıklarını ilan ettikleri bir süreç. O dönemin aslında yeterli olacağı düşünülmüştü bir şekilde. Anlıyoruz ki bu durum öyle değil. Çünkü ülkeler bağımsızlıklarına da kavuşsalar, o sömürgeci dönemden kalan tortular gitmiyor. O düşünüş biçimleri her yere sirayet etmiş, onlar bu şekilde varlığını sürdürüyor. Mesela Türkiye olarak işgal görmemiş, sömürgecilik görmemiş bir ülke olarak kendimizi görüyoruz ama aslında başka bir açıdan da öyle değil. Bizim neredeyse şizoid bir durumumuz var; bir toplum içerisinde iki millet yaşıyor. Bu hakikaten bir başka açıdan kolonizasyonla ilgili. Bir şekilde kendimize gelip kendimiz olarak, bir 'biz' olarak var olmayı başarabilmemiz için dekolonizasyon sürecinden biraz geçmemiz gerekiyor. Ama burada bir şey söyleyeceğim, o önemli; belki bir eleştiri olarak da kabul edilebilir. Çoğulculuk fikrine, pluralizm fikrine çok kapılmamak lazım. Bilgi üretiminin dekolonizasyonu burada konuşuluyor. Bilgi dediğimizde bir malumatı kastetmiyoruz, hakikate sadık bir şeyden bahsediyoruz. Dolayısıyla herkes farklı kültürlerden de gelse kendisi olarak hakikate yönelse, araştırmalar yapsa, bir şeyler ortaya koysa ve onları paylaşsa bu yapılanların başımızın üstünde yeri var. Ama göreceliğe kapı açan bir şekilde bir çoğulculuk o kadar da makbul bir şey değil. Herkes birbirinin kültürüne, kimliğine saygı göstermeli ama iş bilgi üretmeye gelince hakikat arama her şeyin önünde gelmeli diye düşünüyorum. SORU: Günümüzde sömürgecilik bitmiş gibi gözüküyor, bunu nasıl değerlendirirsiniz? Birol Biçer: Klasik sömürgeciliğin belki sona ermiş olduğunu ama sömürgeciliğin farklı şekillerde etkisini sürdürmeye devam ettiğini görüyoruz. Özellikle sömürgecilik, klasik sömürgeciliğin geri kalmış ülkelerin ya da tırnak içinde 'ilkel ülkeleri' ya da batıya göre medeni kabul edilmeyen toplulukların kaynaklarını, imkanlarını, servetlerini alıp taşıyarak onları tamamen sömürmek ve onları alt bir sınıf olarak konumlandırmak üzere uygulanan bir klasik sömürgecilik vardı. Bu belki şeklen bitmiş olabilir ama bunun bir mirası var ve bu mirasın etkileri hala dünyanın büyük bir kesiminde etkisini göstermeye devam ediyor. Öncelikle kültürel alanda sömürgecilik bitmiş değil, akademik alanda bitmiş değil, entelektüel alanda bitmiş değil. Hatta bilimsel alanda dahi bu yeni sömürgecilik diyebileceğimiz bir şey devam ediyor. SORU: Dil üzerine nasıl bir dekolanizasyon gerçekleştirebiliriz? Yazar Afua Hirsch: Dilin çok önemli olduğunu düşünüyorum. Bu alanda akademisyen olmamın nedenlerinden biri, kendim hakkında kullandığım dilin çok sorunlu bir tarihten bu kadar şekillendiğini fark etmemdi. Nesnelere verdiğiniz isimlerin, kendinizi ve mirasınızı tanımlama biçiminizin, dünyada kendinizi nasıl gördüğünüz üzerinde çok derin bir psikolojik etkisi var. Bu nedenle eşyaları düzgün bir şekilde adlandırmak ve size anlamlı gelen, sizi sömürenler veya kültürünüze dışarıdan belirli bir bakış açısıyla bakanlar tarafından belirlenmeyen bir dili geri kazanmak çok önemlidir. Yaptığım çalışmaların çoğu bunun etrafındaydı; yani Afrika kökenli siyah bir kadın olarak benim bağlamım üzerineydi. Üzerine çok düşündüğüm kelime ve dil aslında 'Batı' kavramı etrafında çünkü bir sonraki kitabım bununla ilgili. Batı fikrini gerçekten derinlemesine analiz ediyorum. Batı medeniyeti, Batı ülkeleri ve Batı kültürü fikirlerini kullanma şeklimizi çok dikkatli bir şekilde sorgulamamız gerektiğini düşünüyorum. Temelde Batı'nın var olduğunu düşünmüyorum. Aslında fiziksel bir yer değil. Örneğin Avrupa ve Amerika hakkında konuşabildiğiniz ölçüde, tarih ve kültüre dair bu fikirlerin çoğu zaten Arap ve Afrika ülkelerinden ve Asya'dan gelmiştir. SORU: Dekolonizasyonun filmlerdeki etkisi nasıl sağlanır? Yazar Afua Hirsch: Filmlerden dekolonizasyonu öylece 'çıkarabileceğinizi' sanmıyorum; yapmanız gereken şey filmleri kendi merceğinizden çekmektir. Biliyorsunuz sorunlardan biri, küresel erişimi en yüksek filmlerin Hollywood tarafından yapılmış olmasıdır; ki bu kurum Batı kültürünü bile değil, Amerikan dünya görüşleri ve değerlerinin çok spesifik bir versiyonunu pazarlıyor. Üstelik bu, Amerika içindeki Afrika kökenli Amerikalılar veya Yerli Amerikalılar gibi azınlıklaştırılmış gruplara bile hakkını vermedi. Bu yüzden kendi platformlarımızı oluşturmamız, kendi hikayelerimizi anlatmamız, kendi filmlerimizin temsil gücüne ve yazarlığına sahip olmamız gerekiyor. Dürüst olmak gerekirse, yazarlıktan film yapımcılığına da geçmemin nedenlerinden biri bu; çünkü sinemanın hâlâ sömürgeci bir zihniyete sahip insanlara bırakılamayacak kadar önemli olduğunu düşünüyorum. SORU: Türkiye'de bir psikoterapist, danışanının ruh dünyasına yaklaşırken 'zihinsel bir dekolonizasyon' sürecinden geçmeli mi? Prof. Dr. Kemal Sayar: Her danışan bir defa kendi kültürel arka planını gözeten bir terapi ihtiyacı içindedir. Her danışan kendisiyle aynı anlam dairesinde buluşabilecek bir terapist ihtiyacı içindedir. Sizin anlattığınız hikayeyi anlayamayacak bir insan size yardımcı olamaz. Yani siz derin bir kültürün, maneviyatın içinden konuşurken eğer bir başkası buna gözünü, kulağını kapatıyorsa aynı ortak anlam dairesinde buluşmanız zordur. Dolayısıyla batılı psikoterapi kuramları çok fazla bireyci bir etosa yaslandığı için daha doğu toplumlarının toplulukçu vasıflarını, maneviyata dönük vasıflarını efendim fedakarlıkla ilgili mesela hislerini kapsamakta zorlanabiliyor. Biz, rasyonel, otonom bir benlik fikrini alıyoruz batıdan. Oysa doğuda benlik daha geçirgen ve bazen de rasyonellik dışında hareket edebiliyor. Yani hiç fedakarlık yapmaması gerektiğini düşündüğünüz bir yerde bir batılı kontekste fedakarlıkta bulunabiliyor. Dolayısıyla her danışanın kültürel arka planını gözeten bir terapi doğru bir terapidir. Bu kültürel açıdan duyarlı bir terapidir ve her danışan da bunu talep etmelidir. SORU: Filistinli meslektaşlarınız bize neler anlatıyor? Filistin davası ile ortak vicdanımız için nasıl bir miras bıraktıklarına inanıyorsunuz? Aktivist Jeremy Scahill: İnsanlık tarihinde, gazetecileri katletmeyi amaçlayan daha yoğun bir seri katil kampanyası görmedik. Çoğu 'sözde' savaş muhabiri, bir yere giden ve yabancı savaşlar hakkında haber yapan yabancılardır; bazılarının yol kenarına yerleştirilen bombalarla veya ikincil hasar sonucu öldüğü olur. Filistinliler, aile üyeleri öldürülürken aynı zamanda bir soykırımdan sağ çıkmaya çalışarak gazetecilik yapmak zorunda kaldılar. Biliyorsunuz, Anas al-Sharif ve Hossam Shabat gibi gazeteciler ve diğerleri, zamanımızın en büyük gazetecilik kahramanlarıdır. Videolarını her izlediğimizde, onların da aç kaldığını, onların da yerinden edildiğini, onların da aile üyelerinin katledildiğini hatırlamak zorundaydık. Filistinli meslektaşlarımızla dayanışma içinde olmayı reddeden dünyadaki tüm gazeteciler için bunun büyük bir utanç olduğunu düşünüyorum. Mesleğimizde daha önce hiç var olmamış bir dürüstlük ve cesaret örneği sergilediler. SORU: 'Filistin Meselesi'nin Sürekliliği' isimli eseriniz bizlere ne anlatıyor? Akademisyen Joseph A. Massad: Kitabın başlığı 'Filistin Meselesi'nin Sürekliliği: Siyonizm ve Filistinliler Üzerine Makaleler. Bunun Türkçe çevirisini görmekten dolayı çok mutluyum. Kitap, Filistinlilerin nasıl bir 'mesele' haline geldiğini anlatıyor. Tabii ki bu, İngiliz ve Avrupa kökenli bir kavram olan ve icat edilmiş bir ifade olan 'Yahudi Meselesi'ne atıfta bulunuyor. Bu durum 18. yüzyılın ortalarında, özellikle Almanya'dan İngiltere'ye göç eden Yahudiler konusundaki İngiliz kaygısının bir parçası olarak başlar. Yani İngilizler temel olarak 'Yahudi meselesi' diye bir şey icat ettiler, kısa bir süre sonra da Osmanlı İmparatorluğu ile ilgili olan 'Şark Meselesi'ni icat ettiler. Bunun Avrupa için oluşturduğunu düşündükleri tehlikeyi ele aldılar. Dolayısıyla ben Filistin meselesini, Yahudi meselesi ve Şark Meselesi ile ilişkilendiriyorum. Birçok yönden, birkaç yıl içinde yazılan çeşitli makalelerde; antisemitizm yoluyla, onları vatansızlaştırarak ve 'Asyalı' veya 'Asya'dan gelenler' olarak görerek Avrupalı Yahudilerden kurtulma girişiminin...Yahudileri Filistin'e gönderme ve onları Hristiyanlığa döndürme amaçlı Protestan Avrupa, özellikle İngiliz Protestan projesinin nasıl başladığını göstermeye çalışıyorum. Filistin meselesi aslında bu şekilde icat edildi. Gördüğümüz şey şudur: 19. yüzyıl boyunca Avrupa Hristiyan üstünlükçülüğü, hem İstanbul'u hem de Kudüs'ü Hristiyan dünyası için geri alma iddiasıyla yakından ilgilendi. Gerçekleşen forum pek çok açıdan oldukça önemli. Sömürgeciliğin sadece geçmişte yaşanmadığını günümüzde de gözlerimizin önünde yaşandığını birbirinden kıymetli katılımcılarımız vasıtasıyla aktarılmış oldu. Bilhassa Gazze'deki insani krizden küresel ekonomik eşitsizliklere kadar pek çok mesele dekolonizasyon merceğinden değerlendirildi. Dekolonizasyon nasıl sağlanabilir ve bu hangi alanlarda gerçekleştirilebilir? Tüm bu soruların cevabı forumda gerçekleştirilen oturumlarda verildi.

AKADEMİK

İLAHİYAT

Kur'an

TARİH

EDEBİYAT

SİNEMA

MÜZİK

EĞİTİM

FELSEFE

SOSYOLOJİ

PSİKOLOJİ

GALERİ

LİSTELER

FİKRİYAT TV

ESMA-İ HÜSNA

İSLAM

MÜZİK

FİKRİYAT AKADEMİ

Dekolonizasyonun Yol Haritası