Riyazü's Salihin Okumaları 10 - Murakabe

İnsanoğlu, varlık sahnesine adım attığı andan itibaren görünmez bir bağ ile Yaratıcısına bağlıdır. Ancak bu bağın şuuruna ermek, sadece bilmekle değil, hissetmekle, yaşamakla ve kalbin o ince titreşimlerini yakalamakla mümkündür. İşte tasavvuf lügatimizin en nadide incilerinden biri olan "Murakabe", tam da bu şuurun; yani her an ve her nefeste Allah ile beraber olma bilincinin adıdır.

Ahmet Şentürk'ün okumalarıyla, İmam-ı Nevevi'nin o eşsiz eseri Riyazü's Salihin'in gölgesinde çıktığımız bu yolculukta, durağımız murakabe iklimidir. Murakabe; kulun Rabbiyle kurduğu sessiz diyalogların, kalbin Allah'a açılan pencerelerinin ve irfanî bir duruşun özetidir. Ariflerin hayatlarında bizzat müşahede ettiğimiz, satırlardan ziyade sadırlarda (gönüllerde) hayat bulan bu hakikat, kulluk yolculuğumuzun en hayati azığıdır.

1. Murakabenin İki Boyutu

• Kulun Murakabesi: Kulun, kalbini sürekli kontrol etmesi, niyetlerini Allah rızasına odaklaması ve kalbinden "masiva"yı (Allah dışındaki her şeyi) çıkarmasıdır. Bunun neticesi kurbiyet (Allah'a yakınlık) ve iç huzurdur.

• Hakk'ın Murakabesi: Allah'ın kulu her an gördüğü gerçeğidir. Bu bilinç, kulda günahlardan kaçınmayı, Allah'tan gelen her şeye razı olmayı (itirazsız teslimiyet) ve edebi sağlar.

2. İmam Gazali'nin Nefis Terbiyesinde 6 Makamı

Sohbette, İmam Gazali'nin İhyau Ulumi'd-Din eserinde murakabe ve muhasebe disiplini için belirlediği 6 aşamalı yol haritası detaylandırılmıştır:

1. Müşarata (Anlaşma): Kulun nefsiyle ahiret sermayesini korumak üzere baştan şart konuşup anlaşması.

2. Murakabe (Gözetleme): Yapılan amellerin ve niyetlerin sürekli gözden geçirilmesi.

3. Muhasebe (Hesaplaşma): Gün sonunda amellerin kâr-zarar hesabının yapılması.

4. Muakabe (Ceza/Kınama): Eksikliklerden dolayı nefsin kınanması.

5. Mücahede (Çabalama): Hataları telafi etmek için daha fazla gayret gösterilmesi.

6. Muatebe (Nasihat): Nefse sürekli vaaz ve nasihatte bulunulması.

3. Uygulama ve Kaynaklar

• Salihlerle Beraberlik: Bu manevi halleri kazanmanın en etkili yolu, halin sirayet etmesi prensibince, murakabe ehl-i sadık dostlarla beraber olmaktır.

• Ayet ve Esma-i Hüsna: Allah'ın El-Basîr (Gören), El-Habîr (Haberdar olan) gibi isimleri ve "Nerede olursanız olun O sizinle beraberdir" (Hadid, 4) gibi ayetler, murakabe bilincinin Kur'ani temelleridir.

Mümin, ahiretteki büyük hesap günü gelmeden önce, dünyada kendini hesaba çekmeli (muhasebe) ve her anının kayıt altında olduğu bilinciyle (murakabe) yaşamalıdır. Dünyada murakabe ve muhasebesini sağlam yapanlar, ahirette hesapları kolay görülenlerden olacaktır. Rabbimizden niyazımız; gaflet perdesini yırtarak, her an O'nun huzurunda olduğumuz bilinciyle, edep, rıza ve muhabbet dolu bir ömür sürebilmeyi bizlere lütfetmesidir.