Arama

İbn Tufeyl

Endülüslü filozof ve hekim

İbn Tufeyl, 12. yüzyılda Müslümanların hüküm sürdüğü Endülüs'te doğdu ve yaşadı. Tıp ve felsefe alanında eğitim aldı; iyi bir cerrah ve tabip olmasının yanında felsefi tartışmaların da aranan ismi oldu. İlgi alanı oldukça geniş olan İbn Tufeyl, Hz. Osman mushafının Kurtuba'ya intikalini de bir öyküyle kaleme aldı. İbn Tufeyl, "ıssız bir adada yaşam" konusunun ilk kez işlendiği, uykulu çocukluk evresinden bilgiye ve bu bilgiyle karakterin dünyayı ve etrafındaki her şeyi kavramasını ele alan Hayy bin Yakzan'ın müellifi olarak pek çok eserin ilham kaynağı oldu.

HAYATI

◼️ Doğum tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte 12. yüzyılın ilk on yılı içinde doğduğu söylenebilir.

◼️ O dönemde Müslümanların hüküm sürdüğü bu coğrafyada İbn Tufeyl, Arapların Kays kabilesine mensup olduğu için Kaysî nisbesiyle anıldı.

EĞİTİMİ

◼️ O devir Endülüs'ünün iki önemli ilim merkezi olan İşbîliye (Sevilla) ve Kurtuba (Córdoba) şehirlerinden birinde veya her ikisinde öğrenim görmüş olabilir.

◼️  Talebesi Bitrûcî'nin hocasını kadı olarak anmasından ve Lisânüddin İbnü'l-Hatîb'in onu filozof ve tabip olmanın yanı sıra fakih diye tavsif etmesinden anlaşıldığına göre başta fıkıh olmak üzere din ilimlerini öğrenmiş, ayrıca tıp ve felsefe okumuştur.

◼️ İyi bir tabip ve cerrah olarak yetişen İbn Tufeyl mesleğini Gırnata'da icra etmeye başladı.

◼️  Bu alandaki şöhreti sayesinde Gırnata valisinin, daha sonra da ilk Muvahhidî halifesi Abdülmü'min el-Kummî'nin oğlu Sebte ve Tanca Valisi Ebû Saîd'in ilgisine mazhar oldu ve onların sır kâtipliğine getirildi.

ÇALIŞMALARI

◼️ Halife Ebû Ya'kûb'un felsefî meselelere olan nüfuzu ile İbn Tufeyl'in Arap asıllı okumuşların oluşturduğu "talebetü'l-hadar" arasındaki öncü konumunu belirten bir rivayeti, İbn Rüşd'ün ağzından onun öğrencisi Ebû Bekir Bündûd bin Yahyâ el-Kurtubî aktarmıştır.

◼️  Buna göre saraya çağrılan İbn Rüşd halifenin yanında yalnızca İbn Tufeyl'in bulunduğunu görür.

◼️ Bir ara İbn Rüşd de tartışmaya katılıp bilgisini ispatlama imkânı bulur.

◼️  Yine İbn Rüşd'ün öğrencisinin aktardığına göre, halifenin İbn Tufeyl'e Aristo külliyatına açıklamalar yazılmasından söz etmesi üzerine kendisinin böyle bir iş için fazla yaşlı olduğunu söyleyen İbn Tufeyl bu görevin İbn Rüşd'e verilmesini sağlamıştır.

◼️ Ebû Ya'kûb, otoritesini kabule yanaşmayan Kafsa şehrini fethettiği sırada maiyetinde İbn Tufeyl de vardı. Zaferden sonra ülkenin her yanına gönderilen fetihnâmeye İbn Tufeyl'in yazdığı bir kaside de eklenmişti.

◼️ Bu kasidenin yazılışından 10 yıl önce de Ebû Ya'kûb, Hristiyanlara karşı topyekûn cihad çağrısında bulunurken çoğunluğu Kays kabilesine mensup Arapların orduya katılmasını temin etmek üzere İbn Tufeyl'den bir kaside yazmasını istemiş, filozof da bu isteği yerine getirmişti. İbn Tufeyl, İslam tıp literatüründe kendi türünün en uzun manzum eserini (urcûze) kaleme almıştır.

◼️ Nitekim İbn Rüşd ile filozofun el-Külliyyât fi't-tıb adlı eseri etrafında müzakerelerde bulunduğu kaydedilir. Öte yandan ilim tarihçileri, İbn Tufeyl'in astronomideki yetişmişliğinin tıptan daha ileride olduğu kanaatindedir.

◼️  Bunun sebebi, Batlamyus astronomi teorisine yöneltilen eleştirilerin Endülüs'teki öncülerinden biri olmasıdır.

◼️ Bitrûcî de astronomi üzerine olan eserinin mukaddimesinde İbn Tufeyl'in kendisine bu yeni sistemden söz ettiğini, gök cisimlerinin hareketlerini merkez dışı yörüngeler ve episiklüs modeline ihtiyaç duymadan açıkladığını belirtmiştir.

◼️ Makkarî, İbn Tufeyl'in torununun oğlu olan Vezir Ebû Zekeriyyâ Yahyâ'nın elindeki bir metinden bu mushafın Emevî geleneğindeki hikâyesini aktarmıştır. Ancak İbn Tufeyl'in ilmî şahsiyetinin en önemli unsurunu filozofluğu oluşturur.

◼️  Nitekim Merrâküşî de her şeyden önce onun bir Müslüman filozof oluşuna, felsefî çalışmalarının yöneldiği alan ve fikirlere temas etmektedir. İbn Tufeyl, Ebû Ya'kûb Yûsuf'un 1184 yılındaki ölümü üzerine yerine geçen oğlu Ebû Yûsuf el-Mansûr tarafından da himaye edildi ve Ebû Ya'kûb'un ölümünden bir yıl sonra Merakeş'te vefat etti.

◼️ Makkarî, İbn Tufeyl'in torununun oğlu olan Vezir Ebû Zekeriyyâ Yahyâ'nın elindeki bir metinden bu mushafın Emevî geleneğindeki hikâyesini aktarmıştır. Ancak İbn Tufeyl'in ilmî şahsiyetinin en önemli unsurunu filozofluğu oluşturur.

◼️  Nitekim Merrâküşî de her şeyden önce onun bir Müslüman filozof oluşuna, felsefî çalışmalarının yöneldiği alan ve fikirlere temas etmektedir. İbn Tufeyl, Ebû Ya'kûb Yûsuf'un 1184 yılındaki ölümü üzerine yerine geçen oğlu Ebû Yûsuf el-Mansûr tarafından da himaye edildi ve Ebû Ya'kûb'un ölümünden bir yıl sonra Merakeş'te vefat etti.

Biyografinin daha detaylı halini okumak için tıklayın

 

2022 Fikriyat. Tüm hakları saklıdır.
BİZE ULAŞIN