Arama

Cabir bin Eflah

Bilime yön veren Müslüman alim

  • Doğum Tarihi 1100
  • Doğum Yeri İspanya
  • Ölüm Tarihi 1150
  • Ölüm Yeri İspanya
Döneminin en önemli astronomu olan Cabir bin Eflah, çubuklu güneş saatinin mucidiydi. Azimut kadranı denilen bu saat, Avrupa'da ancak üç asır sonra Alman astronomi bilgini ve matematikçisi Regiomontonus tarafından 1450'de onun modeline uygun olarak yeniden yapılabildi. Trigonometride kendi ismiyle anılan formülü bulunan Müslüman alim, Kopernik, Kepler gibi birçok Batılı bilim insanını etkisi altına aldı. Sizler için Cabir bin Eflah'ın bilime katkılarını derledik.

HAYATI

◼️ Endülüslü bilim insanı Cabir bin Eflah, İşbiliye'de günümüzdeki ismiyle Sevilla'da doğdu. Batı'da Geber ismiyle tanınan Müslüman âlimin hayatı hakkında fazla bilgi bulunmasa da oğlunun İbn Meymun'u şahsen tanımış olmasından 12. yüzyılda yaşamış olduğu düşünülür.

◼️ İslam'ın altın çağında yaşayan Cabir bin Eflah, Batı'da daha çok İngiliz astronom Batlamyus'u eleştirmesiyle tanındı. Eflah, Ortaçağın büyük matematik ve astronom bilginiydi. Çubuklu güneş saatini bulan ilk bilim adamıydı.

◼️ Cabir bin Eflah, Endülüs'ün Sevilla şehrinde yapılan rasathanenin nasıl yapılması gerektiğini tespit edip inşasını bizzat kontrol etti.

 

BULUŞLARI

◼️ Cabir bin Eflah "Cabir'in Teodalit"i diye bilinen çubuklu bir güneş saatinin mucidiydi. Azimut kadranı denilen bu saat, Avrupa'da ancak üç asır sonra Alman astronomi bilgini ve matematikçisi Regiomontonus tarafından 1450'de onun modeline uygun olarak yeniden yapılabildi.

◼️ Cabir bin Eflah, gezegenlerin ve yıldızların koordinatlarını hesaplamak için ilk taşınabilir gök küreyi tasarladı. Bu alet bugün torketum adıyla bilinir. Prof. Dr. Fuat Sezgin bu aletin, Avrupa'da çok geniş yaygınlık kazandığını, Almagest'i düzeltme amacıyla kaleme aldığı ve Ptoleme'yi sert dille eleştirdiği eserinde bu aleti tanımladığını belirtir.

◼️ Torquetum isimli alet, Cabir bin Eflah'ın Islah el-Mecisti adlı eserinde tarif edildi. Avrupa'da oldukça yaygın şekilde kullanılan bu alet, gök düzlemlerini, yani ufuk, ekvator ve ekliptik düzlemlerini üst üste döndürülebilir olarak temsil ediyordu. Torquetum, 4 temel problemin çözümüne yarıyordu. Bu problemler şunlardı: İki dönence arasındaki meridyen yayının büyüklüğünü belirleme, Ay yüksekliğini belirleme, her iki ekinoksun zaman noktasını belirleme ve yıldız konumlarını belirlemeydi.

EN ÖNEMLİ ESERİ

◼️ Cabir bin Eflah'ın Islah el-Mecisti eseri, onu büyük bir üne kazandırdı. İngiliz astronom Batlamyus'un Almagest isimli eserindeki yanlışlıkları düzeltmek için kaleme aldı. Onun iç gezegen Merkür (Utarid) ve Venüs'ün (Zühre) görülebilir paralaksları (uzaklık açısı) olmadığını iddia eden ve güneşe 3 dakikalık bir paralaks atfeden tezini reddetti.

BATI'YA ETKİLERİ

◼️ Cabir bin Eflah'ın Batılı astronom Batlamyus'un Almagest isimli kitabını çevirip kritik yapması büyük etki yaptı. Bu eserde bulunan özellikle trigonometrik işlemler 13. yüzyılda yaşayan İngiliz matematikçi Wallingford Richard'ı, 14. yüzyılda yaşayan İngiliz astronom Simon Bredon'u, 15. yüzyılda yaşayan Alman matematikçi Regiomontanus'u, Polonyalı astronom Kopernik'i etkiledi.

◼️ Batı literatüründe trigonometri ile ilgili bilgilerin çoğunun Cabir'den alındı. Cabir bin Eflah'ın, Zerkâlî'nin zic adı verilen astronomi çizelgelerine yaptığı çeviri ile Kopernik, Kepler gibi önemli bilim insanlarını derinden etkiledi. Batılı astronom Levi ben Gerson, Cabir bin Eflah'ın önceden ortaya attığı itirazları yeniden kullandı.

Biyografinin daha detaylı halini okumak için tıklayın

2022 Fikriyat. Tüm hakları saklıdır.
BİZE ULAŞIN