Arama

Cem Sultan

  • Doğum Tarihi 22 Aralık 1459
  • Doğum Yeri Edirne
  • Ölüm Tarihi 25 Şubat 1495
  • Ölüm Yeri İtalya
Son günlerde "Fatih'in portresindeki kişi" olarak gündeme gelen Cem Sultan, Osmanlı tarihinin en çok tartışılan şehzadelerinden biri. Cem Sultan, Fatih Sultan Mehmet'in ölümünün ardından ağabeyi II. Bayezid ile büyük bir taht mücadelesine girmiş; Avrupa topraklarına sığınmasının ardından yaşamının 13 yılını gurbet ve esaret hayatı ile geçirmişti. Peki, Cem Sultan kimdir? Cem Sultan Fatih Sultan Mehmet'in veliahtı mıydı? Cem Sultan taht mücadelesini nasıl kaybetti? Cem Sultan, Osmanlı hanedanında hacca giden tek şahsiyet miydi? Cem Sultan'ın hayatı…

HAYATI

◼️ Cem Sultan, Fatih Sultan Mehmet'in üç oğlundan en küçüğüdür.

◼️ Ortanca oğlu Mustafa, Fatih'in sağlığında 1474 yılında öldü. En büyük oğlu Bayezid, Amasya Sancakbeyi iken çevresinin etkisi ile girdiği bazı eğlence meclisleri nedeniyle babasından sert tepki görmüş bu alışkanlıklarından vazgeçmişti.

◼️ Fatih'in ömrünün son yıllarında gerçekleştirdiği mülk ve vakıf toprakların bir kısmını timar sistemine dâhil etmesi nedeniyle mağdur olanlar Amasya'da Şehzade Bayezid etrafında toplanmışlardı.

◼️ Fatih'in en küçük oğlu Cem ise babası öldüğünde 22 yaşındaydı (Bayezid'den 11 yaş küçüktü).

KİŞİLİĞİ

◼️ Cem Sultan, Fatih'in ölümü sırasında Konya'da bulunuyordu. Ağabeyi Bayezid'in aksine atak bir yapısı vardı.

◼️ Babasının padişahlık döneminde doğduğu için tahta kendisinin geçmesi gerektiğine inanıyordu. Babasının sağlığında bir kez tahta geçme teşebbüsü olmuştu.

◼️ Osmanlı ile Akkoyunlular arasında gerçekleşen Otlukbeli Savaşı'nda (1472), Fatih'in öldüğü haberi yayılınca Cem Sultan, lalaların teşviki ile tahta çıkmaya ve devlet ricalinden biat almaya çalışmıştı.

◼️ Fatih, döndüğünde bu harekete sebep olan lalaları şiddetle cezalandırmıştı.

ŞAİRLİĞİ

◼️ Cem Sultan'ın ağabeyi II. Bayezid ile olan mücadelesi ve vatanından uzakta geçirdiği acıklı hayatı kadar şairliği de dikkat çekmiştir.

◼️ Şiir konusunda doğuştan bir yeteneğe sahip olan Cem Sultan, başına gelen hadiseler dolayısıyla kendisini şiire vermiş, hem içini dökmüş hem de oyalanmıştı.

◼️ Cem Sultan'ın Fâl-ı Reyhân-ı Cem Sultan adlı 48 beyitlik bir mesnevisi vardır. Farsça şiirlerine bakıldığında Osmanlı hanedanı içinde bu dili en iyi bilenlerden birisi olduğu görülür. Avrupa'da geçen ıstıraplı günlerinde müessir şiirler yazmıştır. Biri Farsça biri Türkçe olmak üzere iki divânı vardır.

◼️ Cem bazı şiirlerinde ağabeyine acı sitemlerde bulunur. Bir şiirinde II. Bayezid'e şu dizeleri ile seslenir:

Sen pister-i gülde yatasun şevk ile handân
Ben kül döşenem külhan-ı mihnetde sebep ne?

◼️ Cem gibi bir şair olan II. Bayezid ise ona şu şekilde cevap vermiştir:

Çün rûz-ı ezel kısmet olunmuş bize devlet
Takdire rızâ virmiyesün böyle sebep ne?
Haceü'l-Haremeynüm diyüben da'vi kılırsun
Bu saltanat-ı dünyeviyeye bunca sebep ne?

Derlenmiştir.
Erhan Afyoncu, Sorularla Osmanlı İmparatorluğu, Yeditepe Yayınevi, İstanbul, 2016.

II. BEYAZID İLE MÜCADALESİ

◼️ Cem Sultan'ın devlet ricali arasında taraftarı fazla değildi. Devrin tarihlerinde Cem'in, babası Fatih Sultan Mehmet tarafından veliaht olarak yerine hazırlandığı yönünde bir kayıt bulunmuyor.

◼️ Bununla beraber İbn Kemal, eserinde Fatih'in ölmeden önce yerine büyük oğlu Bayezid'in geçirilmesini vasiyet ettiğini yazmıştır. Ancak İbn Kemal'in kaleme aldıkları da II. Bayezid döneminde yazıldığı için güvenilir kabul edilmez.

◼️ Türk devlet geleneğinde veliahtlık kurumu yoktur. Fatih de sağlığında bir veliaht seçmemiştir.

◼️ Cem Sultan'ın Fatih'in veliahdı olduğu yönündeki bilgiler, modern dönem tarihçilerinin yorumlarıdır.

◼️ II. Bayezid'in padişah olması üzerine Cem Sultan, hemen harekete geçip Konya ve çevresinden asker topladı.

◼️ Bursa'ya yaklaştığında, Bayezid'in gönderdiği askerlerle karşılaştı ve onları mağlup etti. Bu zaferin ardından Bursa şehri ona kapılarını açtı. Cem Sultan, Bursa'ya girince padişahlığını ilan edip hutbeyi kendi adına okuttu ve para bastırdı.

◼️ Cem Sultan, daha sonra ağabeyine bir heyet gönderdi. Bu heyet II. Bayezid'e Osmanlı topraklarını iki kardeş arasında Anadolu ve Rumeli olarak ikiye bölmeyi teklif etti. Ancak II. Bayezid devletin bölünemeyeceğini söyleyerek teklifi reddetti.

◼️ II. Bayezid'in kuvvetleri Bursa üzerine hareket edince Cem, ordusunu ikiye bölüp Yenişehir'e çekildi.

◼️ Ancak adamlarından Astinoğlu Yakup Bey ihanet etmiş ve onun Yenişehir'e çekilmesini sağlayarak, genç şehzadeyi tuzağa düşürmüştü.

◼️ Cem'in kuvvetleri İznik civarında bozguna uğratıldı. Cem'in eski lalası olan ve II. Bayezid'i sevmeyen Gedik Ahmed Paşa'nın, Cem'e biat ederek asi durumuna düşmemek için II. Bayezid'in yanında yer alması, Cem Sultan'ı manevi olarak sarsmıştı.

◼️ Yenişehir Ovası'nda 20 Haziran 1481 tarihinde meydana gelen savaşta Astinoğlu'nun karşı tarafa geçmesi sonrası Cem'in ordusu bozuldu ve şehzade kaçmak zorunda kaldı.

◼️ Yolda eşkıyaların saldırısına da uğrayan Cem Sultan, perişan bir şekilde Konya'ya vardı. Buradaki divan toplantısına yorgan içerisinde, dört kişi tarafından taşınarak katılabildi.

◼️ Üç günlük istirahatin ardından ailesini ve sadık adamlarını alarak Konya'dan ayrıldı. Cem Sultan'ın Konya'dan ayrılışı çok dramatik olmuş, halk arkasından gözyaşları dökmüştü. Cem, yakalanmadan Memluk Sultanlığına sığınabilmişti.

 

ETKİLERİ

◼️ Cem Sultan olayı, Osmanlı'nın uzun süre Avrupa'ya karşı hareketsiz kalmasına ve şehzadenin hayatta olduğu yıllarda II. Bayezid'in devamlı şüphe içinde yaşamasına sebep olmuştu.

◼️ Bayezid, Cem'in Avrupa'daki durumunu takip etmek ve onun Osmanlı'ya karşı bir faaliyete karışmasını önlemek için yoğun çaba harcamış; Avrupa ülkelerine tavizler vermiş, para ve hediyeler göndermişti.

◼️ Cem'in ölüm haberini alan Bayezid üç gün yas ilan etmiş ve gıyabi cenaze namazı kıldırmıştı. 13 yıl Avrupa'da esaret hayatı yaşayan Cem, burada Zizim diye tanınmıştı.

◼️ Fransa Kralı, Alman İmparatoru, Macar Kralı, Papalık ve Memluk Sultanı, Cem'i ele geçirip kendi siyasi amaçları için kullanmaya çalıştılar.

◼️ Avrupa'da Cem'i kullanarak Haçlı Seferi düzenleme fikri sürekli gündemdeydi. Cem ve Mısır'da bulunan ailesi nedeniyle gerilen Osmanlı-Memluk ilişkilerinde yaşanan sorunlar, sonunda savaşa kadar gitti.

◼️ Cem Sultan olayından en çok faydalananlar Rodos şövalyeleri oldu. II. Bayezid'den Cem'in masrafları adı altında her yıl 45 bin altın aldılar ve Osmanlı toprakları ve kıyılarında ticaret serbestisi elde ettiler.

◼️ Şövalyeler Cem'in Mısır'da bulunan annesi Çiçek Hatun'dan epey para almışlar; Memluk Sultanı Kayıtbay'dan da şehzadeyi teslim edeceklerini söyleyerek 20 bin altın almışlardı.

VEFATI

◼️ Papa VIII. Innocent, Cem'i Haçlı Seferi'ne dâhil etmek istiyor; ancak Cem Osmanlılara karşı bir harekette yer almamak için direniyordu.

◼️ Innocent'in ölümünün ardından yerine VI. Alexandre Borgia geçti. O da hem bir Haçlı Seferi düzenlemek istiyor hem de II. Bayezid'den kazanç sağlamak istiyordu. Bu sırada Fransa Kralı VIII. Charles ordusu ile İtalya'ya girdi. Roya'ya geldiğinde Papa, Cem'i alıp Saint Angelo şatosuna sığındı.

◼️ Kral ile Papa arasındaki uzun müzakereler sonucunda Cem Sultan VIII. Charles'a verildi. Kralın düşüncesi Cem'i de alarak Kudüs'e bir Haçlı Seferi düzenlemekti.

◼️  Üçüncü kez sahip değiştiren Cem, Roma'dan ayrılıp Fransa'ya doğru yol aldığı sırada 25 Şubat 1495'te Castel Capuana'da öldü.

Biyografinin daha detaylı halini okumak için tıklayın

2022 Fikriyat. Tüm hakları saklıdır.
BİZE ULAŞIN