Arama

Kemal Tahir

Türk edebiyatının özgün yazarı

  • Doğum Tarihi 13 Mart 1910
  • Doğum Yeri İstanbul
  • Ölüm Tarihi 21 Nisan 1973
  • Ölüm Yeri İstanbul
Edebiyatımızda romancılığın en özgün ismi olan Kemal Tahir, tarihi ve sosyal konuları içeren yapıtlarıyla tanındı. Kendinden önceki Türk romanını Batı kopyası ve yerellikten uzak olarak gördü; kaleme aldığı eserlerde Anadolu insan tipini, kendi yaşantısını ve özgün hayat felsefesini yansıttı. Sabahattin Ali'nin kitabını kardeşine hediye ettiği için 15 yıl hapse mahkum edilen Kemal Tahir, yapıtlarında hapishanedeki gözlemlerine de yer verdi. Tahir, yaşamının son gecesinde gazeteci Mehmet Barlas'ın evinde düzenlenen bir akşam yemeğine katılmış; ardından geçirdiği kalp krizi sonucu vefat etmişti.

HAYATI

◼️  Babası Tahir Bey, alaylı bir deniz subayı ve Abdülhamid'in hünkâr yaverliğini yapmış bir yüzbaşıydı. Bu nedenle Kemal Tahir, babasının görevleri nedeniyle ilkokul yıllarını farklı illerde geçirdi.

◼️  1922 yılında İstanbul'a gelen Kemal Tahir, 1923'te Kasımpaşa'daki Cezayirli Haşan Paşa Rüştiyesi'ni bitirdi.

◼️  Yaşamında önemli bir yere sahip olan ve "Esir Şehir" serisinde de yer verdiği Galatasaray Lisesi'ne girdi. Fakat annesinin vefatının ardından öğrenimini yarım bıraktı ve çalışma hayatına başladı.

◼️  Kemal Tahir, annesinin vefatından oldukça etkilenmiş; cenazesine ise katılmamıştı. Ona olan özlemini şu satırlarla dile getirmişti:

"İnsan, annesine ne güzel şımarır. Ben bu anne bahsinde anneme hiçbir zaman layıkıyla doymuş olmamamın azabını çekerim. Bu sebeple anneleri yaşayan dostlarımın anneleri topyekûn benim annelerim gibiydiler."

EDEBİ YÖNÜ

◼️ Kemal Tahir, 1928-1932'de avukat kâtipliğinin yanı sıra Zonguldak Kömür İşletmelerinde ambar memurluğu yaptı. Edebi hayata ilk adımını ise 1932-1934'te attı.

◼️  Daha çok romancı yönüyle ünlenen Kemal Tahir, edebiyat yolculuğuna iz bırakan roman ve hikâyeleri ile değil; sosyal konular içeren şiirleri ile başladı.

◼️  Kaleme aldığı yapıtlarda Anadolu, Kurtuluş Savaşı yılları ve Osmanlı tarihi gibi konuları işleyen yazar, şiir türüyle ilgilendiği ilk zamanlarda, çeşitli mahlaslar kullanarak "İçtihad", "Yeni Kültür", "Geçit", "Karikatür" ve "Yedigün" dergilerinde yazdı.

◼️  Kemal Tahir, Yakup Sabri, Ertuğrul Şevket, İsmail Safa ve Arif Nihat Asya ile birlikte 10 Ekim 1932'den 14 Temmuz 1934'e kadar, toplam yedi sayı çıkardığı sanat dergisi "Geçit"te ilk şiirlerini kaleme aldı.

◼️  Hayatının önemli bir kısmını teşkil eden gazeteciliğe 1932 yılında başlayan Kemal Tahir, bu mesleğin tezahürünü romanlarında da "Murat" karakteri vasıtasıyla okuyucu ile buluşturdu.

◼️  Vakit, Haber, Son Posta gazetelerinde 1932-1938'de düzeltmen, röportaj yazarı, çevirmen olarak çalıştı; Yedi Gün ve Karikatür dergilerinde sekreterlik, Karagöz gazetesinde başyazarlık ve Tan gazetesinde yazı işleri müdürlüğü yaptı.

◼️ Kemal Tahir, 1934'te çıkan soyadı kanunuyla "Tipi" soyadını aldı. Fakat bu soyadını uzun süre kullanmayarak sonraki yıllarda Demir ve Benerci soyadlarını aldı.

◼️ İktisadi konularda telif ve çeviri yazılar yayımlayan Tahir, 12 Ağustos 1937'de, İzmir'de öğretmen Fatma İrfan Akersin ile ilk evliliğini yaptı.

◼️ Eserlerinde sadece Kemal Tahir adıyla yetinen yazar, Fatma Hanıma yazdığı bir mektupta "Tipi" soyadını almasına ilişkin, şunları kaleme almıştı:

"Kemal Tahir Tipi'den sana selam… Ben (Tipi) soyadını Tanrı'nın yardımıyla aldım. Kocaman deyişli sözleri sevmiyorum. Eller, kendilerini yüceltmek için namlarını ululuk anlatan kelimelerden seçtiler. Bu kalabalığa karışmak bize yaraşmaz. Söyleyişi, 'us'da yer edişi, sesi kolay bir kelime…"

ÇALIŞMALARI

◼️ Köy romanlarının ilk örneği olarak görülen Göl İnsanları, Kemal Tahir'i romancı olma noktasında cesaretlendirirken, Tahir'in ilk romanı 1955'te kaleme aldığı Sağırdere oldu.

◼️ Esir Şehrin İnsanları'nı 1956'da çeşitli düzenlemelerin ardından tekrar yayınlayan Tahir, 1957'ye kadar çeşitli gazete ve yayın evlerinde çalışmasının ardından Aziz Nesin ile birlikte Düşün Yayınevi'ni kurdu.

◼️ Tahir, 1960'tan sonra tamamen edebiyata yöneldi ve hayatını romanlarından elde ettiği gelirle sürdürmeye başladı.

◼️ Eserlerinde Osmanlı dönemi, Meşrutiyet ve Cumhuriyet dönemi, tek parti iktidarı, köy enstitüleri ve Asya tipi üretim tarzı gibi konuları ele aldı.

◼️ Yakın arkadaşları olan Metin Erksan, Halit Refiğ ve Atıf Yılmaz ile film senaryoları üzerine de çalışan Tahir'in katkı sunduğu senaryolardan, Atıf Yılmaz'ın yönettiği Yarın Bizimdir 1963'te, Halit Refiğ'in yönettiği Haremde Dört Kadın 1965'te, Memduh Ün'ün yönettiği Namusum İçin filmi ise 1966'da çekildi.

VEFATI

◼️  Eve gittikten sonra kalp krizi geçirerek vefat eden Kemal Tahir'i ve o son geceyi Barlas, şu cümlelerle anlatmıştı:

"Ölümünden beş yıl önce bir kanser ameliyatı geçirdi. Prof. Dr. Siyami Ersek onun bir ciğerini aldı. Ömrünün beş senesini tek ciğerle geçirdi.

Ölümünden bir gün önce yani son gece bizim evdeydi Kemal Tahir ve hanımı. Mete Tunçay ve Ali Sirmen'in de aralarında olduğu bir grup toplanmıştık. Tunçay, Kemal Tahir'le çok sert bir tartışmaya girdi. Kemal Tahir'in kitaplarını 'cinsel içerikli kitaplar' diye tanımladı. Tabii hepimiz ona saldırdık o karşı saldırıya geçti. Müthiş bir gerginlik yaşandı.

Kemal Tahir bir ara sıkıştı. Nefes darlığı tuttu. Çalışma odama götürüp teskin ettim, sonra ayrıldık, Ertesi sabah telefon geldi, "Kemal Tahir vefat etti" diye. Ertesi gün Bağdat Caddesi üzerindeki bir camide kıldık cenaze namazını. O gece biz de onlarla birlikte suçlular gibi…"

ESERLERİ

◼️  Kemal Tahir, Yorgun Savaşçı romanıyla 1967-1968 Yunus Nadi Roman Armağanı'nı aldı.

◼️  Yerlilik ve tarih eksenli yazdığı Devlet Ana, 1968'de Türk Dil Kurumu Roman Ödülü'ne layık görüldü.

◼️  Öykü, not, sohbet ve mektup içerikli çok sayıda esere imza atan yazarın kitapları arasında şunlar bulunuyor:

Sağırdere (1955), Esir Şehrin İnsanları (1956), Körduman (1957), Rahmet Yolları Kesti (1957), Yedi Çınar Yaylası (1958), Köyün Kamburu (1959), Esir Şehrin Mahpusu (1961), Bozkırdaki Çekirdek (1962), Kelleci Memet (1962), Yorgun Savaşçı (1965), Devlet Ana (1967), Kurt Kanunu (1969), Büyük Mal (1970), Yol Ayrımı (1971), Namusçular (1974), Karılar Koğuşu (1974), Hür Şehrin İnsanları (1976), Damağacı (1977), Bir Mülkiyet Kalesi I-II (1977).

◼️  Türkçeyi kendi dönemindeki yazarlara göre oldukça yalın kullanan ve ayrıntılara özen gösteren Kemal Tahir'in Namusçular, Karılar Koğuşu, Hür Şehrin İnsanları, Dam Ağası, Bir Mülkiyet Kalesi romanları vefatından sonra yayımlandı.

Biyografinin daha detaylı halini okumak için tıklayın

2022 Fikriyat. Tüm hakları saklıdır.
BİZE ULAŞIN