Arama

Cihanın fazılı, zamanın kamili Ahmedi ve İskendername hakkında bilgi...

Yayınlanma Tarihi: 19.02.2021 12:33 Güncelleme Tarihi: 20.02.2021 10:37
Cihanın fazılı, zamanın kamili Ahmedi ve İskendername hakkında bilgi...
Sesli dinlemek için tıklayınız.

Alim, fazıl, kamil, Mevla olarak ifade edilir, fakat ne doğum yılı bellidir ne de ölüm yılı… İlk eğitimini nerede ve kimlerden aldığını bilmiyoruz. Hayatına dair bilgi veren kaynaklar, genellikle konuya memleketi ile başlasa da, bu konu dahi ihtilaflıdır. Osmanlı şiirinin kurucularından olarak birçok alimin kalemine zuhur etmiştir. Ama onu öyle güzel hatırladığımız bir eseri var ki asırlar öncesinde cihan imparatorlarına dahi bu eserle öğütler vermiştir. Sizleri 14. yüzyılda Anadolu'da yetişmiş en büyük divan şairimiz olan Ahmedi ve kaleme aldığı İskendername'sine doğru bir yolculuğa çıkarıyoruz.

🌹 Osmanlı şiiri, dünyanın en zengin şiirlerinden biri... Aruz vezni kullanılan şiir, şeklini Arap ve Fars şiirinden aldı. Eski Türk şiiri formları daha çok halk şiirinde muhafaza edildi. Halk şiirinde de aruz vardı fakat daha çok hece kullanıldı. Ahmedi de işte Osmanlı klasik şiirinin kurucuları arasında yer alan büyük şairlerimizden biriydi...

📌 BELİRSİZLİKLER İÇİNDE AHMEDİ'Yİ TANIMAYA ÇALIŞALIM

🖍 Ahmedi'nin yaşamı hakkında elle tutulur bilgi edinmek çok da kolay değildir. Hayatı hakkındaki bilgiler yetersizdir. Kâtib Çelebi, Keşfü'z-Zünûn'da yazarın künyesini Mevlânâ Tâceddîn İbrahim el-Ahmedî olarak verir; Bursalı Mehmed Tâhir ise yazarın ismini Tâceddîn İbrâhîm bin Hızır olarak belirtir.

🔍 İskendarname'yi inceleme-tenkitli metin olarak yayına hazırlayan Yaşar Akdoğan - Nalan Kutsal, Ahmedi'yi anlatırken şu ifadeleri kullanır:

"Şaire dair bibliyografik kaynaklarda yer alan bilgiler yetersiz ve daha çok birbirinin benzeri mahiyettedir. Tezkirelerde anlatılanlar da çoğunlukla bu kaynaklardan alınmıştır ve şairin hayatına dair esaslı bir mâlûmat içermemektedir. Bu sebeplerden ötürü de özellikle nereli olduğu konusu ihtilâflıdır. Kaç yılında dünyaya geldiğine, ilk tahsilini nasıl yaptığına dair bilgiler de yeterli değildir. Ahmedî mahlasını kullanan şairin ismine dair Şakâ'iku'n-Nu'mâniyye, Hadâ'iku'ş-Şakâ'ik ve şuara tezkirelerinde herhangi bir kayda rastlanmamaktadır. Ancak bazı kaynaklarda şairin ismi Tâceddîn İbrâhîm bin Hızır olarak geçmektedir."

🖍 Ahmedî'yi biz daha çok İskendernâme isimli manzum eseriyle tanırız. Bursalı Mehmed Tâhir gibi Fuad Köprülü de şairin asıl adının Tâceddîn İbrâhîm bin Hızır olduğunu belirtir. Ancak devamında Tâceddin isminin bir lakap olduğunu ifade eder.

🖍 İslam Ansiklopedisi'nde yer alan Günay Kut tanımına göre Ahmedi; "Türk edebiyatında ilk İskendernâme ve sonundaki "Dâstân-ı Tevârîh-i Mülûk-i Âl-i Osmân" kısmı ile şöhret bulan divan şairi…" olarak ifade edilir.

🖍 Şairin doğum yeri konusundaki ihtilaflar arasında tutunduğumuz bir dal vazifesi gören Taşköprülüzâde, Şakâ'iku'n-Nu'mâniyye'de; "Âlim, fâzıl, kâmil, Mevlâ Ahmedî'nin aslı Germiyan vilâyetindendir. Devrinin ilimlerini memleketinde okudu. Sonra Kahire'ye gitti." der.

🖍 Edirneli Mehmed Mecdî Efendi ise "Aslı vilâyet-i Germiyandandır. Çağdaşı olduğu fazilet sahibi kimselerden ders aldıktan ve bütün melekeleri öğrendikten sonra Mısır diyarına gitti." diyerek az çok bilgi verir. Diğer kaynaklarda bu kadar açıklayıcı bilgi bulmak pek mümkün değildir

📌 SANATÇIYA ÖNEM VEREN BEYLİK

🖍 Yukarıdaki bilgiler ister istemez bizi Germiyan beyliği dönemine götürür. Germiyanoğulları sarayında gelişmiş bir kültür ve edebiyat görüşü hakimdi. Çünkü beyliğin siyasi gücünü elinde tutması için bu oldukça önemli bir durumdu. Bu nedenle Ahmedi'nin ne denli bir ortamda şairliğini geliştirdiğini, eserler verdiğini düşünmek zor değil. Öyle ki saray çevresinde Şeyhî, Ahmed-i Dâî, Şeyhoğlu Mustafa gibi şairler yer alıyordu.

📌 HİSLİ BİR ŞAİR MİYDİ?

🖍 Ahmedi hakkında yazılanları okuduğumuzda çoğu beytini gönül kırıklığı sebebiyle kaleme aldığı söylenir. Neden olarak ise Ahmedî'nin zamanın ileri gelenlerinden beklediği ilgiyi görememesi gösterilir. Ahmedî'nin yakındığı dönemin Yıldırım Bayezid devri olduğu bir ihtimal olarak kaynaklarda yer alır. Çünkü Ahmedî, İskendernâme'nin sonunda açıkça belirttiği üzere eserini hicrî 792 senesinde Rebîülevvel ayının başlarında (m. Şubat 1390) tamamlamıştır. Aynı tarihte Yıldırım Bayezid, Germiyan ve Aydınoğulları beyliklerini Osmanlı topraklarına ilhak etmiştir.

🖍 Öyle ki Latîfî, Ahmedî'nin şiir vadisinde başarılı olmadığını düşünmüş; Ahmedî de bu düşüncelerden ötürü oldukça üzülmüş ve kendisine bir hastalık musallat olmuş, denilir. Tabi ki Ahmedi hakkında rivayetlerin kesin ve net olan biçimleri yoktur. O nedenle rivayet olmaktan öteye pek geçememişlerdir.

📌 EMÎR SÜLEYMAN'LA YAKINLIĞI

🖍 Ahmedî'nin, Yıldırım Bayezid'in en büyük oğlu o