Arama

:

Dünyanın ilk siyah pilotu: Arap Ahmet

Havacılık tarihinde özel bir yere sahip , . 19’uncu yüzyılda köle tacirleri tarafından İstanbul’a getirilerek satılan adı bilinmeyen bir kadının torunu olan Arap Ahmet, denizci olmayı hayal ediyordu. Tam da o yıl, ilk uçuş denemelerini yapmışlar ve dünyada popülaritesi gün geçtikçe artan yeni bir merak uyandırmışlardı: Uçmak! Kısa sürede ordular bu önemli icadın gücünü keşfettiler. Osmanlı ordusu, bu gelişmelerden geri kalmadı ve tarihimizin ilk pilotlarını yetiştirdi. Onlardan biri olan Arap Ahmet, dünya havacılık tarihinde ilk siyahi pilot oluşuyla ve ’nda direnişe verdiği destekle tarihimizde özel bir yere sahip.

, 19'uncu yüzyılda Afrika'da Emirliği'nden alınıp köle tacirleri tarafından İstanbul'a getirilerek satılan adı bilinmeyen bir kadının torunu.

Doğum yeri olan Bornu, bugün 'da bulunan, Çad Gölü'nün güneybatısında esircilerin en çok köle devşirdiği bölgelerden biriydi. Köle kervanları oradan kuzeye doğru yola çıkıyor, Sahra çölünü aşıyor, bugünkü Libya topraklarında ilerleyerek Akdeniz kıyısına, Trablus, Mısrata, Surt veya Bingazi limanlarına ulaşıyordu. Oradan esirci köleleriyle birlikte bir gemiyle başkente varıyordu.

İstanbul'daki köle pazarı, Kapalıçarşı'nın Nuruosmaniye kapısının kuzeyinde, Tavuk Pazarı denen yerdi. Bu pazar, 'nin köleliği adım adım yasaklamaya başladığı dönemde, 1847'de kaldırıldı. Belki de Arap Ahmet'in anneannesi, Abdülmecid tarafından yıktırılan bu pazarda satılan son kölelerden biriydi.

Köle satışı sadece orada değil, İstanbul içinde ve diğer kentlerde başka pazarlarda da yapılıyordu. Ailesi, onu alanın "İstanbul mektupçusu" olduğunu belirtiyor; ancak, o tarihlerde böyle bir statü (İstanbul vali ve belediye reisinin genel sekreteri) yoktu. Belki de onu alan, ihtisap ağasının kâtibiydi.

DENİZCİLİK SEVDASIYLA BAŞLAYAN UÇMA TUTKUSU

Onun adını bilmesek de, kızının adını biliyoruz: "Zenciye Emine". 1860'larda doğduğu anlaşılıyor. , bir köle değildi. Kendisi gibi siyah olan Ali Bey ile evlenerek, bugün de Afrikalı Türklerin yoğun olarak yaşadığı İzmir'e yerleşti. İzmir civarında padişah çiftliklerinde, azat edilen eski siyah kölelere evlenerek yerleşebilecekleri topraklar verilmişti.

Zenciye Emine Hanım ile Ali Bey'in üç çocuğu oldu. Bunlardan en büyüğü, 1883 doğumlu , öykümüzün kahramanı. Ondan sonra Ali, 1889'da da Zenciye Saniye aileye katıldı. Ne yazık ki babaları Ali Bey, kızı henüz doğmadan hayata veda etmişti. Onun geçmişi hakkında hiçbir şey bilinmeyişinin nedeni de bu. Belli ki çocuklarına kendi ailesinin hikâyesini anlatacak fırsatı bulamamıştı.
"Arap Ahmet" olarak tanınan en büyük çocuk Ahmet Ali, 1904'te Haddehane Mektebi'ne girdi, dört yıl sonra mülâzım-ı evvel, yani üsteğmen oldu. Okula girerken amacı denizci olmaktı. Ama tam da o yıl, gençlerin önüne yepyeni bir alan açılıyordu. 1904'te ilk uçuş denemelerini başarıyla yaptılar. Uçmak, kısa sürede büyük bir merak hâlini aldı. Orduların bu yeni aracın önemini keşfetmesi uzun sürmedi.

OSMANLI ORDUSUNDA İLK HAVACILIK

1909'da ABD ordusu ilk uçağını aldı, 1911'de Trablusgarp Savaşı'nda İtalyanlar deneme amacıyla uçak kullandılar. Alman, Fransız ve İngiliz orduları da ilk pilotlarını yetiştirmeye başladı. Osmanlı ordusu bu gelişmelerden geri kalmadı.

13 Ekim 1910'da Harbiye Nazırlığı'nın Fen Kıtaları ve Müstahkem Mevkiler Umumi Müfettişliği'ne bu konuda gönderdiği yazı, askeri havacılığın kuruluşu için atılmış ilk adım olarak kabul edilir. Harbiye Nazırı 'nın çabalarıyla ilk tayyareler alındı ve pilot olabilecek birkaç genç İngiltere ve Fransa'ya gönderildi.

Louis Bleriot'nun Pau'da 1909'da açtığı Ecole Bleriot ile İngiltere'de 1910'da açılan Bristol Flying School, Türk ordusunun gençleri yolladığı ilk özel uçuş okullarıydı. Çarkçı oldukları ve gemi makine sistemini iyi bildikleri için uçak makinisti olmak üzere bu okullara yollanan bahriyelilerin çoğu, uçmaktan o kadar hoşlandı ki, pilotluk eğitimi de aldılar.
TARİHİMİZİN İLK PİLOTLARI YETİŞTİRİLDİ

Meşin ceketleri, pilot gözlükleri, yakalarındaki pusulalarıyla oldukça gösterişli bir görüntüleri vardı. 1910'ların ilk pilotlarının toplumda yarattıkları imaj, sonradan 1960'ların astronot ve kozmonotlarına benzetildi. 1912'de kurulan 'nun çabalarıyla İstanbul (Yeşilköy) yakınlarında bir uçuş alanı ve iki hangar yapıldı, bir tayyare mektebi açıldı.

25 Haziran 1914'te bu okulun yanında bir de Deniz Tayyare () Mektebi kuruldu. Ahmet Ali, aynı gün buraya atanan ilk deniz subaylarından biriydi. O artık bir "bahri tayyareci" oldu.
Tam üç gün sonra, başladı. Arap Ahmet'in de hocası olan Tayyare Mektebi'nin Müdürü De Goys, kendi ülkesinde savaşa katılmak üzere Fransa'ya döndü. Yeni müdür Yüzbaşı Serno, doğal olarak bir Alman'dı. O geldiğinde, artık Osmanlılar da savaşa Almanya'nın müttefiki olarak katılmışlardı. Ahmet Ali'nin küçük erkek kardeşi Ali, Çanakkale savaşlarında şehit oldu. O ise, Ayastefanos'ta uçuş eğitimini sürdürdü.

ANADOLU'DAKİ DİRENİŞE DESTEK OLDU, MAAŞI KESİLDİ

11 Kasım 1916'da bir hava müfettişi, başkumandanlığa bir yazı yazarak "Bahri tayyareci çarkçı mülazım-ı evvel Ahmet Ali Efendi'nin, tayyarecilik konusundaki sınavlarını başarıyla tamamladığını, künyesinin tayyareci olarak düzeltilmesi" gerektiğini bildirdi. Ahmet Ali Efendi, gerçi Kara Tayyare İstasyonu'ndaki sınavlarını vermişti ama "bahri tayyareci" olmak için bir deniz tayyaresiyle uçmuş olması gerekiyordu.

Ahmet Ali 14 Şubat 1917'de yüzbaşı oldu, 18 Aralık 1917'de Berlin'e gönderilerek eğitim uçuşlarını tamamladı ve Temmuz 1918'de geri döndü, İzmir Bahri Tayyare Bölüğü'ne atandığında artık Türkler açısından Birinci Dünya Savaşı'nın bitmesine birkaç ay kalmıştı. 1920'de geçici olarak merkeze atandı. Yunan savaş gemilerinin Akdeniz ve Karadeniz'de karakollar kurduğu, geçen gemileri kontrol ettiği ve bazılarına da el koyduğu dönemdi. Birinci Dünya Savaşı'ndan kalan Haliç'teki bazı uçakları Anadolu'ya kaçırma planı gündeme geldi.

Anadolu'daki direnişe destek için Konya Tayyare İstasyonu'nda çalışmalar sürüyordu. Ahmet Ali de gönüllü olarak Konya'daki bu istasyonda görev yaptı. Bir süre sonra, direniş hareketini destekleyerek Konya'ya gittiği için maaşı kesildi. Hakkında kanuni işlem uygulanması için yazışmalar yapıldı. Bu arada kaçırılan 5 uçaktan 3'ü Amasra Deniz Tayyare İstasyonu'na gönderilmişti.

DÜNYA HAVACILIK TARİHİNDE ÖZEL BİR YERE SAHİP

Pilotlara ihtiyaç vardı. 1922'de Amasra'ya gönderilen pilotlar arasında Ahmet Ali de bulunuyordu. Görevleri, İstanbul Boğazı çıkışından itibaren Batı Karadeniz'deki düşman gemilerini takip etmek, raporlamak, deniz harekâtını korumaktı. Savaş sona erdiğinde, Konya'dan yürütülen havacılık faaliyetlerini ve bütün malzemeleri tek elde toplama kararı alındı ve İzmir Güzelyalı'da bir tayyare bölüğü kuruldu. Bu bölüğe 1924'te Ahmet Ali de atandı. Görevini İzmir'de sürdürmeye devam etti. 1928'de Hava Müsteşarlığı'na atandı.

Bahri Tayyare Madalyası'yla ödüllendirildi. Ordu arşivlerinde onunla ilgili bilgiler, burada sona eriyor. Ailenin kendi tarihinde bir de saat hikâyesi var. Sonradan 'Çelikten' soyadını alan, 1949'da emekli olan, 1969'da ölen Ahmet Ali Bey, dünya havacılık tarihinde özel bir yere sahip.

PİLOTLARLA DOLU BİR AİLE

Ahmet Ali'nin sadece kendisi değil, iki oğlu, kız kardeşinin eşi ve yeğeni de pilot oldu. Bir aile mesleği olan havacılığı, ailenin reisliğini genç yaşta üstlenen "Arap Ahmet"in etkisiyle seçtiler. Babası öldüğünde 6 yaşında olan Ahmet Ali, ailenin en büyük çocuğuydu. Onun asker ve pilot oluşu, bütün ailenin yolunu belirledi. Savaş sırasında Prevezeli göçmen Hatice Hanım'la evlenen Ahmet Ali'nin beş çocuğu dünyaya geldi. Hepsi iyi eğitim gördüler.

Oğulları Muammer ve Yılmaz Çelikten babaları gibi havacı oldu. Muammer Bey, Hava Kuvvetleri'nden astsubay emeklisi olarak THY'de pilotluk yaptı. Şu anda hayatta olan en küçük oğlu Yılmaz ise, havacı astsubay olarak emekli oldu.
NTV Tarih'in haberine göre, ailedeki tek pilotlar onlar değildi. Kız kardeşi Saniye'nin eşi İsmail de deniz pilotu olarak görev yaptı ve 1930'da uçağı düşünce şehit oldu. Onun oğlu Muzaffer Ali babası öldüğünde 9 yaşındaydı. Ahmet Ali, yeğenine bir çeşit babalık yaptı; hatta soyadı kanunu çıktığında yeğeni dayısının soyadını (Çelikten) aldı. 1939'da Türk Hava Kuşu'na başvurarak dayısıyla aynı yolu izlemesinde şaşılacak bir şey yoktu. İkinci Dünya Savaşı'nda Şubat 1941'de Hava Okulu'nu bitirdi ve uçuş öğretmeni oldu.

Ahmet Ali, 147 öğrenci yetiştirdi ve onlardan hep gururla söz etti. Bunların arasında Hava Kuvvetleri Komutanlığı'na yükselmiş olan da vardı. Sonradan ABD'de kurs görerek simülasyon (aletli uçuş) öğretmeni olan Muzaffer Ali Çelikten 1993'te öldü. Çelikten Ailesi bugün Afrika'dan gelen atalarının 19'uncu yüzyıl sonunda kendilerine bir yuva kurduğu İzmir'de yaşamlarını sürdürüyor.

ARAP AHMET İLK SİYAH PİLOT OLDU

Kasım 1916'da dünyanın ilk u oldu. Zaten Birinci Dünya Savaşı'na katılan siyah pilotların sayısı 10'u bulmuyordu.

Fransız ordusundaki Martinikli pilotlar, 1917'de uçmaya başladılar. Amerikalı Eugene Bullard ise, kendi ülkesinde ırkçılık nedeniyle reddedilmiş, Fransız Lafayette filosunda 1917'de görev almıştı.

YAZIYI GÖNDER
İsim Soyisim
E-Posta
Alıcı E-Posta
Mesaj
Doğrulama
* Birden fazla kişiye göndermek için, mail adresleri arasına “ ; ” koyunuz
www.fikriyat.com
2017 Fikriyat. Tüm hakları saklıdır.
BİZE ULAŞIN